ANA ARI ÜRETİMİNDE KÜÇÜK ÇİFTLEŞTİRME KUTULARI

Bu sabah bir arıcı arkadaşımın sorduğu küçük (hatta mikro-kaset tipi) çiftleştirme kutuları hakkında düşüncelerimi paylaşma gereğini duydum.

Soru tahmin edebileceğiniz gibi, bu küçük kutularda çiftleştirilen ana arıların kalite düzeyi idi. Hatta son yıllarda küçük ve şirin görünüşlü diye (hatta bazıları iki tarafı camlı, akvaryum tarzında) mikro çiftleştirme kutuları da arıcılar arasında popüler olmaya başladı (neredeyse koy cebine git tarzı). Peki bu şirin çiftleştirme kutularında üretilen ana arıların kalitesini hiç düşünüyor musunuz?

Arıcılıkta her yapılan teknik gelişim ve uygulamalar mutlaka çok doğru olmuyor, öncelikle bunu kabul edelim. Örneğin 5.5 mm olarak ölçüleri büyütülen işçi arı ham petek gözleri günümüzde hala ısrarla kullanılmaya devam ediyor (doğal kuluçka gözleri 4.8 mm). Fakat elde edilen başarı hala tartışılıyor.

—Daha iri arılar, daha çok bal yapamıyor. Hatta bu arılar ömrü boyunca çok daha fazla miktarda gıda harcıyor,

—Daha büyük gözler daha fazla varroa üremesine sebep oluyor, varroa zararını çoğaltıyor vs. vs.

Türkiye'de de yaygın olarak kullanılan küçük çiftleşme kutuları da doğanın kendi sistemine oldukça aykırı sistemler. Yapılış nedenlerini çok iyi biliyoruz;

— Ana arı üreticilerinin yüksek miktarda üretim yapması için gerekli bakıcı arı ihtiyacını minimum miktara indirmek,

— Bakıcı koloni üretiminde daha az koloni ile çalışarak iş yükünü azaltmak,

— Çiftleştirme kutu sayısını çok daha fazla tutarak birim zamanda çok daha fazla ticari ana arı üretmek,

— Yani olayın asıl yapılış amacı tamamen ticari üretim kaygıları ve yapılan işi kolaylaştırmak ve çoğaltmaktır. Burada kaliteli ana arı üretimi ön planda değildir. Bir üretim sezonunda en fazla ana arı üretimi temel hedeftir.

Küçük hatta mikro boyutlu çiftleştirme kutularında üretilen ana arılar kaliteli mi? sorusuna gelelim. İşte bu soru tartışmaya çok açık.

Bakire ana arılar bu kutularda çiftleşip, yumurtaya geçebiliyor mu?

—Evet çiftleşip, yumurtaya geçebiliyor. Fakat üretilen ana arının çok daha kuvvetli ve mevcutlu çiftleştirme kolonilerinde yetiştirilen ana arılarla aynı kalitede olup olmadığı sorusuna gelirsek, işte asıl önemli olaya gelmiş oluruz. Ana arı kalitesi aynı ve eşit olamaz.

Neden? Çünkü bir ana arının ana arı yüksüğünden çıkana kadar olan dönemde beslenmesi ve bakımı çok önemli olduğu kadar, çiftleşip üretime başladığı dönem de çok önemlidir. Ana arının yumurta verimini sağlayan yumurtalıklarındaki yumurta tüpü sayısı, larvanın doğru zamanda transferi ve larva döneminde yapılan bakım ve beslemeye çok bağımlıdır. Fakat aynı zamanda doğumdan sonra bu yumurta tüplerinin gelişimi, çiftleşme başarısı ve sağlıklı olarak yumurtaya geçebilme başarısı ve hepsinden önemlisi ana arının verimli ömrü çiftleşme kutularındaki bakım ve besleme ortamına çok bağımlıdır.

Bir avuç arının, ana arıyı çiftleşme olgunluğuna ulaştırıp, çiftleşme sonrası yeterli bakım, besleme ve yeterli ısıtma sağlayabilmesi çok zordur. Özellikle çiftleştirme kutusu içini kuluçka sıcaklığına (35 'C) ısıtılması konusunda konuşulduğunu, bugüne kadar pek görmedim. Halbuki bir ana arının sağlıklı olarak yumurta atmaya başlaması için kuluçka sıcaklığının sağlanması çok hem de çok önemlidir. Aynı zamanda, çiftleşme sonrası ana arının yumurtalıklarının sağlıklı gelişimi için bahsettiğimiz 35 derece kuluçka sıcaklığı da kritik önemdedir. Çünkü bu dönemde yeterli ısıtılamayan bir çiftleştirme kutusu, ana arının verimli ticari ömrünü çok kötü yönde etkileyecektir. Bu konuda kendi arılıklarınızdaki kuvvetli koloni ile zayıf kolonilerin bahar aylarındaki kuluçka durumunu aklınıza getirirseniz, bana hak vereceksiniz.

Ayrıca, küçük çiftleşme kutusuna atılan bir avuç arının bir kısmı tarlacı, bir kısmı balmumu salgılayıcı, bir kısmı kovan bekçiliği ve bir kısmı da arı sütü salgılayacaktır. Bu görev dağılımı yapıldıktan sonra, ana arının bakımı beslenmesi için geriye kalan bakiye arı sayısının ne kadar az olacağını tahmin edersiniz. Hepsinden önemlisi, bu küçücük arı kolonisi ana arının gelişimi, yumurtaya başlaması ve kuluçka alanı için kutu içini 35 'C derece sıcaklığa da ısıtmak zorunda. Bütün bu görevlerin tamamının gerçekleştirilmesini, bir avuç arıdan bekleyeceğiz öyle mi?

Farklı yaşlarda işçi arıların farklı görevleri olsa da, örneğin arı sütü üretimi için yeterli sayıda genç işçi arı yoksa daha ileri yaşlı arıların tekrar arı sütü üretimine başladığını da biliyoruz. Fakat üretilen arı sütünün kalitesinin iyi olmadığını da biliyoruz.

Bu paylaşımıma tepkiler illaki olacaktır. Fakat ben ısrarla doğru bildiğim gerçekleri paylaşmak zorundayım. Küçük hatta mikro çiftleştirme kutularında çiftleştirilen ana arılar size normal kalitede görünebilir ve bazı arıcılar bu ana arıların aynı kalitede olduğunu da söyleyebilir.

Fakat yazımın en başında da belirttiğim gibi, küçük ve mikro çiftleştirme kutuları tamamen ticari üretim kaygılarıyla kullanılan sistemlerdir. Kullanılmalarındaki temel sebep, bir sezonda ticari üretim kapasitesini ve miktarını artırmak, sahne gerisinde bakıcı işçi arı üretiminde daha rahat olmak vardır. Yani amaçları içinde daha kaliteli ana arı üretimi hiç olmamıştır. Olaya bu açıdan bakarsanız beni daha iyi anlayacaksınız.

Ben her zaman olduğu gibi, daha kuvvetli kadrolar ile ana arıların çiftleştirilmesinden yana olduğumu belirtmek isterim. Benim için (eğer kendime üretim yapacaksam) ana arı çiftleştirme kutusu en az 2-3 tam standart boyutta çerçeveli arılı bir ruşet kovandır (elbette yeterli gıda stoğu ve poleni olan). Ya da birkaç adet yarım ölçülü (1/2) çerçeveden oluşan çiftleştirme kutuları da düşünülebilir.

Eğer kendi ana arınızı üretecekseniz ve büyük ölçekte ana arı üretmeyecekseniz, her zaman tam ölçü çerçevelerle ana arılarınızı üretmenizi tavsiye ederim. Çünkü diğer hiçbir sistemde ( 1/4 veya 1/2 çerçevelerde) tam ölçü çerçeve kullanmanın rahatlığını bulamadım. Elbet bu konu benim şahsi görüşümdür. Sizler yarım (1/2) ölçülü seleksiyon çerçevelerde de rahatlıkla ana arı üretebilirsiniz. Bu konu sizin tercihinizdir. Yeterli büyüklükte kadrosu olan bir çiftleştirme kutusu olduktan sonra, ölçü konusu sizin tercihinize kalmış.

Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt

İlgili: ana arı üretiminde larva transferi (aşılama) — larva yaşı, kabul oranı ve adım adım uygulama.