Koloni Bölme Zamanı: Hangi Ay, Hangi Sıcaklık, Hangi Koloni?

Koloni bölme zamanı sorulduğunda verilen cevap genellikle “ilkbaharda” olur; bu cevap doğru ama işe yaramaz. Nisan başında bölünen bir koloni ile mayıs sonunda bölünen aynı koloni, sezon sonunda birbirinden 15-20 kg bal ve bir kış kaybı kadar farklı sonuç verir. Doğru zamanlama takvimden değil, üç ölçümden çıkar: dış sıcaklık, koloninin arı nüfusu ve erkek arı varlığı. Bu yazı üçünü de sayıya döküyor.

Zamanlamayı Belirleyen Üç Ölçüm

Bölme kararı vermek için kovanı açmadan önce cevaplanması gereken üç soru var. Bu üçü tamamlanmadan yapılan bölme, koloniyi ikiye ayırmak değil ikiye bölmektir.

• 1. Gece sıcaklığı: Gece sıcaklığı 12 °C’nin altına düşüyorsa bölünen taraf yavru alanını ısıtamaz. 12-15 °C bandı sınırdır; 15 °C üstü geceler bölme için güvenli aralıktır.
• 2. Arı nüfusu: Bölünecek koloni en az 8-10 çerçeveyi kaplamalı. Çerçeveler arasına sarkmayan, yalnız üst çıtada toplanan koloni bölünmez.
• 3. Erkek arı varlığı: Kovan girişinde ve peteklerde erkek arı gözü görülmüyorsa çevrede de olgun erkek arı yok demektir. Ana arının çiftleşme uçuşu için erkek arı şarttır; erkek arı çıkışı dişi yavrudan yaklaşık 10 gün sonra başlar.

Bu üç ölçüm birlikte okunur. Sıcaklık uygunsa ama erkek arı yoksa bölünen taraf ana arısını çiftleştiremez; erkek arı varsa ama nüfus 6 çerçeveyse her iki taraf da ısıtma kapasitesini kaybeder. Üçü aynı anda sağlandığında bölme bir kumar değil, planlı bir üretim hamlesi olur.

Ana Bal Akımına 6-8 Hafta Kuralı

Bölmenin zamanlamasını belirleyen asıl hesap, ana bal akımına kalan süredir. Yeni bölme, ana arısını kabul ettikten sonra 21 gün yavru çıkarır, o arılar 21 gün daha tarla arısı olur. Yani bölmenin bal üretimine katkı vermesi yaklaşık 6-8 hafta alır. Bu nedenle bölme, bölgenizde ana akımın başlamasından 6-8 hafta önce yapılmalıdır.

Akım başladıktan sonra bölmek iki yönlü zarar verir: ana koloni yarıya iner ve o sezon beklenen bal alınamaz; yeni bölme ise akımı kaçırır, kışa zayıf girer. Türkiye’de kıyı bölgelerinde ana akım nisandan, iç bölgelerde mayıstan itibaren başlar; yüksek yaylalarda haziranı bulur. Takvimi kendi arılığınızın flora gözlemine göre kaydırın.

Bölge Bölge Yaklaşık Bölme Penceresi

Tablodaki tarihler ortalama değerlerdir; her yıl 1-2 hafta kayabilir. Kesin karar için kendi arılığınızda 2-3 yıl tuttuğunuz kayıtlar, herhangi bir takvimden daha güvenilirdir.

Yanlış Zamanlamanın Üç Somut Sonucu

• Erken bölme (gece 10 °C altı): yavru üşür, kapaklı yavruda kiremit dizilişi açılmaları görülür; ana arı yumurtlamayı keser, koloni 3 hafta geri kalır.
• Geç bölme (akım başladıktan sonra): ana koloni yarıya iner, bal verimi düşer; yeni bölme kışa 4-5 çerçeveyle girer ve Varroa destructor yükü kış arısı kuşağında yükselir (Rosenkranz ve ark., 2010).
• Zayıf koloniyi bölme: her iki birim de ısıtamaz; petek güvesi (Galleria mellonella) yerleşir ve bal stoğu tükenir.

Bölme Günü Yapılacaklar Sırası

Zamanlama doğruysa sıra da doğru olmalı. Bölme günü en sık yapılan hata, ana arıyı aramaya kovanı dağıtarak başlamaktır. Doğru sıra şudur:

• 1) Hava tahminini kontrol et: bölmeden sonraki 3 gün gece sıcaklığı 12 °C altına düşmemeli.
• 2) Ana arıyı bul ve işaretle; hangi tarafta kalacağına önceden karar ver.
• 3) Kapalı yavrulu çerçeveleri, bal ve polen stoğunu ikiye dengele; yavrulu çerçeveler ortada kalsın.
• 4) Uçuş deliğini daralt, bölmeyi akşam üzeri yap ki tarla arıları eski kovana dönsün.
• 5) İlk 2 hafta 1:1 şurup ile besle; yağmacılığı önlemek için beslemeyi akşam yap.

Bölme günü bir ayrıntı daha sonucu belirler: ana arının hangi tarafta kalacağı. Eski kovanda kalan taraf tarla arılarını korur ve hızla toparlanır; yeni bölmeye genç arı ve kapalı yavru bırakılır. Ters yapılırsa güçlü taraf yeni kovan olur, eski kovan ise birkaç gün içinde boşalır. Ayrıca bölmeden sonraki ilk kontrolde yalnız ana arı varlığına değil, yumurta düzenine de bakın: düzenli tek yumurta, kabulün tamamlandığını gösterir.

Sık Sorulan Sorular

Koloni bölmek için en uygun ay hangisi?

Bölgenize göre nisan sonu ile haziran ortası arası. Karar için ay adı yerine iki sayıya bakın: gece sıcaklığı 15 °C üstü ve ana bal akımına en az 6 hafta.

Kışın koloni bölünür mü?

Hayır. Kışın koloni salkım hâlindedir, yavru alanı daralmıştır ve bölünen birim ısıtma kapasitesini kaybeder. Kış bölmesi, iki koloniyi de kaybetmenin en hızlı yoludur.

Bölme için ana arı ne zaman verilmeli?

Bölme yapıldıktan 6-12 saat sonra, kafesle. Koloni ana arısız olduğunu anladığında kabul oranı en yüksek olur; hemen vermek kabul oranını düşürür.

İlgili İçerikler

• Koloni Bölme Yöntemleri
• Koloni Bölme Rehberi
• Ana Arı Üretimi
• Ana Arı Satışı
• Kovan İçi İklim
• Varroa Mücadelesi
• Arıcılık Takvimi
• Bilgi Kütüphanesi
• İletişim

İlgili okuma: Bölme tarihine göre sipariş planlamak için ana arı nereden alınır yazımızdaki takvim bölümünü okuyun.

İlgili okuma: Bölme öncesi oğul baskısını okumak için ana arı kanadı kesimi ve oğul kontrol yöntemleri rehberimizi okuyun.

Kaynakça

• Winston, M. L. (1987). The Biology of the Honey Bee. Harvard University Press.
• Seeley, T. D. (1995). The Wisdom of the Hive. Harvard University Press.
• Rosenkranz, P., Aumeier, P., & Ziegelmann, B. (2010). Biology and control of Varroa destructor. Journal of Invertebrate Pathology, 103, S96-S119.
• Ruttner, F. (1988). Biogeography and Taxonomy of Honeybees. Springer.