Arıları Kışa Hazırlama: Kayıpsız Kışlatma Rehberi

Arıları kışa hazırlama (arı kışlatma), yaz sonunda başlayıp sonbaharda şekillenen ve koloninin bahara sağlıklı çıkmasını belirleyen en kritik dönemdir. Bal verimi kadar önemli olan kışlatma başarısı; doğru koloni gücü, yeterli bal stoğu, zamanında varroa mücadelesi ve kovan içi nem dengesiyle sağlanır. Bu rehberde kayıpsız kışlatma için adım adım uygulanacak yöntemleri anlatıyoruz.

İlgili: Arıcılıkta kışlama ile kış öncesi hazırlığı tamamlayın.

Kışlatma neden önemlidir ve ne zaman başlamalı?

Kışlatma, arının yaz ortasında topladığı stoklarla doğrudan ilişkilidir. Bal arısı soğuktan değil, açlıktan ve hastalıktan ölür; kış salkımı, depolanan baldan üretilen ısıyla koloniyi ayakta tutar. Bu yüzden kışa hazırlık yazın ikinci yarısında başlar, sonbaharda koloni gücü ve stok kontrolüyle netleşir. Ağustos sonundan itibaren ana arının yumurtlamasını destekleyecek bir beslenme programı, eylül-ekim döneminde kışlık arının genç ve bol olmasını sağlar. Kış salkımını oluşturacak olgun işçi arıların sonbaharda yetişmesi, ilkbahar gelişiminin temelidir. Düzenli bir aylık arıcılık takvimi ile bu adımları zamanında kaçırmadan uygulayabilirsiniz.

Koloni gücü ve ana arı kontrolü

Kışa girildiğinde koloni yeterince kalabalık ve dengeli bir yaş yapısına sahip olmalıdır. Çok genç ya da çok yaşlı nüfus, kış salkımının ısı üretimini zayıflatır. Ana arının sağlıklı ve yumurta verimi yerinde olması kışlık arının kalitesini belirler; zayıf, yaşlı ya da yaralı ana arı kışa girmeden değiştirilmelidir. ana arı seçim ve satın alma rehberinden uygun ana arıya nasıl karar vereceğinizi öğrenebilirsiniz.

Bal stoğu hesabı: ne kadar kışlık yeterli?

Balın nem oranı yüksekse saklama sırasında sorun çıkarabilir; balın doğru saklanmasıyla ilgili bilgiler kovan stoğu için de geçerlidir.

Kış beslemesi: şurup ve katı kek

Sıvı şurup (genellikle 2:1 oranında şeker-su), arılar kış salkımı oluşturmadan ve havalar soğumadan önce verilir ve mutlaka arılara fermente olmadan tüketilmelidir. Geç dönemde verilecek besleme katı kek (şeker hamuru) biçiminde yapılır; kek, kovanda nemlenmeden uzun süre tüketilebilir. Polen ve protein takviyesi de kışlık arının beslenme rezervi için sonbahar başında önemlidir, ancak kış salkımı döneminde polen Teşviki arının uçuş isteğini artırabileceği için dikkatle planlanır.

Kış öncesi varroa mücadelesi

Varroa destructor, kış kayıplarının en önemli tek nedenidir; parazit hem arıları zayıflatır hem de kışın yaygınlaşan virüsleri (özellikle DWV) taşır. Bal hasadı bittikten sonra mutlaka bir varroa kontrolü ve gerekirse kışa uygun akarisit uygulaması yapılmalıdır. Yüksek varroa yüklü koloni, ne kadar iyi beslenirse beslensin kıştan çıkamaz. Güncel mücadele yöntemleri için varroa mücadelesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kovanı kışa hazırlama: yalıtım, delik ve nem

Kovan girişi (başucu) kış için daraltılır; böylece soğuk ve kemirgenler içeri giremez, arılar kovana daha kolay ısınır. Üst kapak yağıştan korunmalı, havalandırma sağlanarak oluşan nem dışarı atılmalıdır. Aşırı nem küf ve ishale yol açar; bu yüzden kovanın altındaki ızgara ve hava sirkülasyonu ihmal edilmemelidir. İyi yalıtılmış ama havasız bırakılmayan kovan, salkımın enerji harcamasını azaltır.

Kış sonu ve ilk bahar kontrolü

Kış sonunda (şubat sonu-mart başı) kovanlar rüzgârsız ve ılık bir günde hızlıca kontrol edilir: ana arı varlığı, yem durumu ve dışkı/ölüm izlerine bakılır. Zayıf kalan kolonilere hemen destek verilir. Ayrıca kış salkımının doğru oluştuğu koloniler, baharda hızla toparlanır. yeni koloni kurmayı düşünen arıcılar için bahar planlaması bu dönemde yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arılar kış aylarında ne yer?

Arılar kışı kış salkımı hâlinde, yedikleri depolanmış baldaki şekerden üretilen ısıyla geçirir. Kafesin ortasındaki kış salkımı, bal hücrelerine ulaşarak ısı üretir; bu yüzden kovanda yeterli ve ulaşılabilir ballı petek bırakılması hayati önem taşır.

Kışa girmeden önce arılara şekerli su vermek doğru mu?

Evet, ancak doğru zamanda. Geç sonbahar/ekim sonu gibi verilen ve arıların kış salkımı kurulmadan olgunlaştırdığı şurup güvenlidir. Havalar iyice soğuduğunda verilen sıvı şurup fermente olabilir ve arılara zarar verir; bu noktada katı kek (şeker hamuru) tercih edilir.

Kış kayıpları neden olur ve nasıl azaltılır?

Kış kayıplarının başlıca nedenleri varroa kaynaklı virüs yükü, yeterli ve ulaşılabilir bal stoğunun olmaması, zayıf ana arı/genç nüfus, nem ve kovan içi küf ile besin olmadan çöküşüdür. Bunların her birine yaz sonu-sonbaharda müdahale edilerek kayıplar büyük ölçüde azaltılabilir.

Kışın kovan kapağını kapatmak yeterli mi?

Hayır. Kapağı kapatmak tek başına yetmez; kovan içi havalandırma, başucu deliğinin küçültülmesi, yağıştan korunma ve nemin atılabilmesi gerekir. Aşırı nem küflenmeye ve ishale neden olur, bu da koloni kaybını artırır.

Kaynakça

• Ruttner, F. (1988). Biogeography and Taxonomy of Honeybees. Springer-Verlag.
• Winston, M. L. (1987). The Biology of the Honey Bee. Harvard University Press.
• Seeley, T. D. (1995). The Wisdom of the Hive. Harvard University Press.
• Rosenkranz, P., Aumeier, P. & Ziegelmann, B. (2010). Biology and control of Varroa destructor. Journal of Invertebrate Pathology, 103, S96-S119.
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Arıcılık Kayıt Sistemi (AKS) ve kışlatma uygulama rehberleri.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; uygulama öncesi bölgenize uygun ziraat mühendisi ya da il-ilçe tarım müdürlüğüne danışınız.

İlgili rehber: İlkbahar arı bakımı konusundaki kapsamlı rehberimizi de inceleyebilirsiniz.