Bal Ormanı Nedir? 2026 Tebliğine Göre Kurulum ve Arı Konaklatma İzni

Türkiye’de arıcılığın en hızlı büyüyen altyapısı bal ormanı. Orman Genel Müdürlüğünün 2010’dan bu yana kurduğu alanlar bugün 918 bal ormanı, 103.858 hektar ve yaklaşık 1 milyon 101 bin koloni kapasitesine ulaştı (Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği, Haziran 2026). Bu genişlemenin kuralları da değişti: 18 Haziran 2026 tarihli “Bal Ormanları ve Orman Alanlarında Yürütülecek Arıcılık Faaliyetlerine İlişkin Tebliğ” izin zincirini, kovan başına alınan ekosistem hizmet bedelini ve arılıklar arası mesafeleri yeniden tanımladı. Bu yazı, mevzuatın sayısal kriterlerini sahada uygulanabilir bir sıraya diziyor.

Bal ormanı nedir? Resmî tanım

Tebliğe göre bal ormanı, “nektar ve polen bakımından verimli bitkilerle ekim ve/veya dikim yoluyla oluşturulan ya da sınırları doğal yayılış alanları içerisinde belirlenen, arıların konaklatılmasına ve arıcılık faaliyetlerine imkân sağlayan ormanlık alanlar” olarak tanımlanıyor. Tanımın iki ayağı var: alan ya baştan nektarlı türlerle tesis edilir ya da mevcut doğal floranın arıcılığa uygun kesiti projeyle sınırlandırılır. Her iki durumda da alan bir proje ve plan ile yönetilir; sıradan bir orman parçasına kovan bırakmak bal ormanı sayılmaz.

Envanter: 750’den 918’e nasıl gelindi?

Bakanlığın açıkladığı yıllık veriler büyümeyi net gösteriyor. 2022’de 750 bal ormanı 90.577 hektar alanı kaplıyor ve 962.653 koloni kapasitesi taşıyordu. 2023’te sayı 796’ya, alan 95.283 hektara, kapasite 1.006.183 koloniye çıktı. Haziran 2026 itibarıyla 918 bal ormanı, 103.858 hektar ve yaklaşık 1.101.000 koloni kapasitesi var. Dört yılda alan yüzde 15, kapasite yüzde 14 arttı; bu, yeni tesisattan çok mevcut alanların projelendirilip kapasiteye bağlanmasıyla gerçekleşti.

Ölçek duygusu için: Türkiye’de TÜİK’in 2025 verilerine göre 97.984 arıcı, 8.961.975 kovan ve 95.492 ton bal üretimi var. Yani bal ormanlarının toplam kapasitesi, ülkedeki kovan varlığının kabaca sekizde birine denk geliyor. Bu oran, bal ormanını “her arıcının yeri” değil, planlı bir kapasite aracı olarak okumak gerektiğini gösteriyor.

2026 tebliği ne değiştirdi?

Yeni düzenlemenin arıcıyı doğrudan ilgilendiren üç sonucu var. Birincisi, bal ormanları ve arı konaklama noktaları dışındaki devlet ormanlarında arı konaklatılmasına izin verilmiyor; yani “ormana kovanımı bıraktım” dönemi hukuken kapandı. İkincisi, izin ORBİS (Orman Bilgi Sistemi) üzerinden yürüyor ve her bal ormanı ile konaklama noktası için ayrı başvuru gerekiyor. Üçüncüsü, kovan başına “Arı Konaklatma Ekosistem Hizmet Bedeli” alınıyor; OGM’nin 2026 uygulamasında bu bedel kovan başına 100 TL olarak belirlendi.

Bedelin sektörde tartışma yarattığını da not etmek gerekir: TBMM’ye verilen yazılı soru önergesinde, artan mazot, nakliye, şeker ve işçilik maliyetlerinin üzerine gelen bu bedelin özellikle yüksek kovan sayısıyla çalışan gezginci arıcıyı zorlayacağı belirtiliyor. 500 kovanla çalışan bir işletme için bu, sezonda 50.000 TL’lik ek kalem demek; planlamayı gezginci arıcılık takvimiyle birlikte yapmak şart.

Kurulum kriterleri: alan, kapasite ve arılık düzeni

Tebliğ, bal ormanının sınırını rastgele büyüklükte bırakmıyor. Alan, bölme ve meşcere sınırlarına uygun biçimde, en az 100 koloni kapasiteli, 3 hektardan büyük ve 500 hektardan küçük olacak şekilde belirleniyor. Havza veya meşcere bütünlüğünü korumak için alan yüzde 10’a kadar artırılabiliyor.

Alan içindeki arılıklar da kurallı: her arılık en az 50 koloni kapasiteli planlanıyor ve arılıklar arasında en az 150 metre mesafe bırakılıyor. Eğimi yüzde 20’nin üzerindeki arazilerde bu mesafe 100 metreye inebiliyor. Yerleşim kararlarında hâkim rüzgâr yönü, ulaşım ve su kaynağına yakınlık da değerlendiriliyor; su yetersizse çeşme, ekolojik havuz veya depo projeye ekleniyor.

Proje dosyasında neler var?

• Sahanın konumu, sınırları, koordinatları ve güncel fotoğrafları;
• Topoğrafya, iklim, erozyon ve amenajman verileri;
• Nektar ve polen verimi yüksek bitkiler, bunların sahaya kaplama oranları;
• Bitki Örtüsü Tanıtım Tablosu ve Çiçeklenme Ayları Tablosu;
• Mevcut biyotik/abiyotik zararlılar ve sosyal baskı bilgisi;
• Tesis ve donatı giderlerini gösteren Proje Giderleri Tablosu;
• Arılık kapasitesi, donatı sayısı ve yıllık tahmini bal üretimi.

Bu tablo, arıcı için de bir kontrol listesi: bir bal ormanının hangi ayda hangi çiçeği verdiğini bilmeden oraya kovan taşımak, boş yere nakliye ödemek demek. Çiçeklenme takvimini kendi bölgeniz için arılık yeri seçimi yazımızdaki yöntemle çıkarabilirsiniz.

Arı konaklatma izni: adım adım

İzin süreci iki kurum arasında dönüyor: orman idaresi (Orman Bölge/İşletme Müdürlüğü ve İşletme Şefliği) ile il/ilçe tarım müdürlüğü. Pratik sıra şöyle işliyor:

• Belgeleri tamamla: güncel AKS (Arıcılık Kayıt Sistemi) belgesi, arıcı kimlik kartı ve Bakanlık/birlikçe istenen diğer belgeler.
• Başvuru: e-Devlet üzerinden “Ormanlık Alanda Arı Konaklama Başvurusu” ya da ilgili orman idaresine dilekçe.
• Değerlendirme: başvuru; alanın koloni kapasitesi, arıcının ikametine yakınlığı, müracaat önceliği ve aktif kovan sayısına göre yapılıyor.
• ORBİS izin raporu: uygun bulunan başvuru için “Orman Alanlarında Arı Konaklatma İzin Raporu” düzenleniyor.
• Arı Konaklama Belgesi: bu raporla il/ilçe müdürlüğüne gidilir.
• Ödeme ve taahhüt: ekosistem hizmet bedelinin dekontu ile taahhütname ve teslim belgesi imzalanır.

Süre takvim yılı içinde, çiçeklenme ve salgı dönemleri dikkate alınarak veriliyor. Kış konaklaması için başvuranlarda bölgenin mikrokliması ve nektar/polen akım dönemleri gözetiliyor; kışlatma başlangıç ve bitiş tarihleri il/ilçe müdürlüğü kararıyla belirleniyor. Aynı bölge müdürlüğünde, aynı konaklama süresi içinde birden fazla izin verilmiyor; istisna, kovan sayısı 300’ün üzerinde olan işletmeler için tanınıyor ve her iki yerde de en az 100 arılı kovan bulunması şartı aranıyor.

Yerleşim mesafeleri: kovan nereye konur?

Tebliğ, arılık ve kovanların hangi yapıya ne kadar yakın olabileceğini metre metre yazıyor. Sahada en çok ihlal edilen kurallar bu başlıkta:

• Orman içi yollara en az 25 metre;
• Köy/mahalle yoluna ve yerleşim içi stabilize yola en az 50 metre;
• İlçeyi ilçeye bağlayan yola en az 200 metre;
• Cami, okul, sağlık ocağı, karakol ve çeşme gibi toplu hizmet alınan yapılara en az 300 metre; dağınık yerleşimde en yakın eve en az 100 metre;
• Orman parkları ve ekoturizm alan/rotalarına en az 300 metre.

Donatı tarafında da asgari bir liste var: en az 6 kg’lık 2 yangın söndürme tüpü, en az 100 litre su, ilk yardım çantası, seyyar tuvalet ve metale karşı önlem amaçlı çöp kutusu. 30 ve üzeri arılı kovan konaklatan arıcı, bal sağım çadırının yanında arıcı çadırı, baraka veya 750 kilogramın altındaki tekerlekli karavandan en fazla birini getirebiliyor. Kalıcı tesis yasak; izin verilen taşınabilir ünitelerin ertesi yıla bırakılması da yasak ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 93. maddesi kapsamında işlem görüyor.

Nerede bal ormanı kurulamaz?

Bazı alanlar tanım gereği korunuyor: gen koruma ormanları, tohum meşcereleri, tohum bahçeleri, döl deneme alanları, klon parkları, orman parkları ve ekoturizm alanlarında bal ormanı kurulamıyor, arı konaklama noktası belirlenemiyor. Yanan ormanlarda, gençleştirmeye ayrılmış veya ağaçlandırılmış sahalarda en az 5 yıl arı konaklatma izni verilmiyor. Ayrıca 1. ve 2. derece yangın hassasiyeti olan işletme müdürlüklerinde konaklamak isteyenlerin orman idaresinin düzenlediği yangınla mücadele eğitimini alması zorunlu.

Orman idaresi, yangın riski arttığında veya yangın anında valilik kararıyla tüm arıcılık faaliyetlerini geçici olarak durdurabiliyor. Bu nedenle Ağustos’ta hasat planı yapan bir işletme için B planı şart: alternatif konaklama noktası ve erken hasat seçeneği.

Bal ormanını verimli kullanmanın üç yolu

Birinci yol, çiçeklenme takvimini alanın kendi tablosundan okumak ve kovanı doğru haftada getirmek. İkincisi, ana bal akımından önce koloni gücünü yükseltmek; bunun için arı besleme planını konaklama tarihine göre kurmak gerekir. Üçüncüsü, alan içinde nektar boşluğu varsa arı otu (Phacelia) gibi hızlı çiçeklenen bir türle boşluğu kapatmak. Kuraklık yıllarında salgı akımı düşeceği için kuraklık ve arıcılık yazımızdaki tolerans stratejileri doğrudan işe yarar.

Sık yapılan 5 hata

• İzinsiz konaklamak: bal ormanı ve konaklama noktaları dışındaki devlet ormanında konaklatma izin verilmez; ceza riski doğar.
• Alanın çiçeklenme tablosuna bakmadan taşınmak: nakliye ödenir, bal alınmaz.
• 50 kolonilik arılık kuralını atlamak: küçük arılıkları bir noktada toplamak kapasite aşımına yol açar.
• Mesafeleri göz kararı ayarlamak: 25/50/200/300 metre kuralları ölçülerek uygulanır.
• Kalıcı baraka veya çit bırakmak: taşınabilir olmayan her yapı izin ihlalidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

• Orman Genel Müdürlüğü (2026). Bal Ormanları ve Orman Alanlarında Yürütülecek Arıcılık Faaliyetlerine İlişkin Tebliğ. Ankara: OGM Mevzuat.
• Anadolu Ajansı (27 Haziran 2026). Bal ormanlarıyla sürdürülebilir arıcılığa destek veriliyor (TAB Başkanı Ali Demir’in açıklaması: 918 bal ormanı, 103.858 ha, 1.101.000 koloni kapasitesi).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2024). Türkiye Arıcılık Haritası 2023 verileriyle güncellendi (796 bal ormanı, 95.283 ha, 1.006.183 koloni kapasitesi).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2023). Türkiye Arıcılık Haritası tanıtım duyurusu (2022: 750 bal ormanı, 90.577 ha, 962.653 koloni kapasitesi)
• TBMM (2026). Yazılı soru önergesi: TÜİK 2025 verileri (97.984 arıcı, 8.961.975 kovan, 95.492 ton bal) ve kovan başına 100 TL ekosistem hizmet bedeli değerlendirmesi.
• e-Devlet Kapısı. Ormanlık Alanda Arı Konaklama Başvurusu (OGM hizmeti).
• 6831 sayılı Orman Kanunu, md. 93 (izinsiz konaklama ve kalıcı tesis yasağı).