Esansiyel yağlar ve organik asitler: timol, formik, oksalik, laktik
Özet. Sentetik akarisitlere direnç arttıkça ve bal kalıntısı denetimleri sıkılaştıkça, uçucu
yağlar ve organik asitler mücadelenin merkezine yerleşti. Bu maddeler “doğal” oldukları için
zararsız sanılır; oysa her biri sıcaklık ve doz penceresi dar olan, yanlış uygulandığında ana
arı kaybına veya bal kalitesinde bozulmaya yol açan aktif maddelerdir. Bu bölüm, ruhsatlı ürünlerin
dozlarını ve uygulama koşullarını verir.
1. Timol ve esansiyel yağ ürünleri
Timol, kekik yağının ana bileşenidir; varroa üzerinde temas ve buhar etkisi gösterir. Etkinlik
büyük ölçüde kovan içi sıcaklığa bağlıdır: 12-30 °C arasında iyi çalışır, 30 °C üstünde arı
kaybı ve kaçma davranışı, 12 °C altında ise yetersiz buharlaşma görülür.
| Ürün | Etkin madde | Doz / süre | Not |
|---|---|---|---|
| ABvarBio tablet | 13 g timol/tablet | 40-45 gün | 5-10 çerçeveli kovana 1 tablet; bal akımından 4 hafta önce |
| Apiguard jel | 250 mg/g timol, 50 g | 2 hafta arayla 2 uygulama | 12-30 °C; kovan girişi açık |
| Ecostop tablet | 5 g timol + 2 ml nane yağı | 45 gün | 8-40 °C; geniş sıcaklık aralığı |
| Obeson jel | 250 mg/g timol | 4-6 hafta | Ortalama 15 °C üstünde uygula |
| Thymovar sünger | 15 g timol | 4-5 hafta | En verimli 20-25 °C |
Uygulama kuralları: jel/tablet kuluçka alanının üstüne, peteklerin arasına konur; kovan girişi
havalandırma için açık bırakılır. Güçlü ve zayıf kolonilere aynı doz uygulanmaz; zayıf kolonide
doz düşürülür. Timol bala tat verir; hasat öncesi son 4 haftada kullanılmamalıdır
(Korkmaz, 2016, s. 59-76).
2. Formik asit
Formik asit, kapalı yavru gözüne de nüfuz edebilen ender maddelerden biridir; bu yüzden yavrulu
dönemde etkilidir. Etkinlik 15-25 °C arasında yüksektir:
- Düşük sıcaklık: buharlaşma azalır, etkinlik düşer.
- Yüksek sıcaklık (>30 °C): buharlaşma hızlanır; arı ve ana arı kaybı riski doğar.
- Süre: 14 günü aşan uygulamada %95’e varan etkinlik bildirilir.
- Doz: %65’lik solüsyon, plastik poşet/buharlaştırıcı ile koloni gücüne göre 100-250 ml;
uygulama sırasında kovan girişi ve havalandırma tamamen açık olmalıdır. - Bal güvenliği: balda doğal olarak bulunur; hissedilme eşiği 150-600 mg/kg’dır. Hasattan
6-8 hafta önce uygulama bitirilmelidir (Korkmaz, 2016, s. 76-81).
Risk yönetimi: Formik asit buharı solunum yollarına zararlıdır; maske, gözlük ve eldiven
zorunludur. Kapalı alanda, rüzgârlı havada uygulanmaz.
Sıcaklık bandı, form bazlı doz mantığı ve sekiz adımlık saha protokolü ayrı rehberde: formik asit ile varroa mücadelesi. Sentetik tarafa geçtiğinizde ise aynı etken maddeyi üst üste kullanmanın bedelini amitraz ve varroa direnci yazısı Türkiye verileriyle gösteriyor.
3. Oksalik asit
Oksalik asit iki yolla kullanılır:
- Buharlaştırma: koloni başına 2 g oksalik asit dihidrat, özel aparatla ısıtılarak buhara
çevrilir; buhar kovan girişinden arıların üzerine yönlendirilir. En etkili dönem kapalı
yavrunun olmadığı dönemdir (kış ortası). 7 gün arayla 4 uygulama yapılabilir. - Damlatma (şurup): 35 g oksalik asit + 200 g toz şeker, 1 litreye su ile tamamlanır
(%3,5’lik çözelti). Arıyla kaplı her çerçeve arasına 5 ml gelecek şekilde şırınga ile
arıların üzerine damlatılır (Korkmaz, 2016, s. 86-88).
Kritik nokta: oksalik asit kapalı yavruya etki etmez; yavrulu dönemde tek uygulama
yetersizdir. Kışın yavrusuz dönemde yapılan tek uygulama %90-95 etkinlik verebilir (Rademacher &
Harz, 2006). Aşırı doz arı ölümüne, tekrarlanan yüksek doz ise yaşlı arılarda hasara yol açar.
4. Laktik asit
%15’lik çözelti, tamamen arıyla kaplı çerçevenin her yüzüne 5 ml püskürtülür; 3-4 gün ara ile
3-4 uygulama yapılır. Yalnız ergin arılar üzerindeki varroaya etkilidir (%80-95), kapalı yavruda
etkisizdir (Korkmaz, 2016, s. 89-90). Organik arıcılıkta kışın yavrusuz dönemde tamamlayıcı
uygulama olarak değerlidir.
5. Hangisi, ne zaman?
| Dönem | İlk tercih | Gerekçe |
|---|---|---|
| Kapalı yavru çok (ilkbahar/yaz) | Formik asit | Yavru gözüne nüfuz eder |
| Hasat sonrası sonbahar | Timol veya formik | Sıcaklık uygun, kış arısı korunur |
| Kış (yavrusuz) | Oksalik (buhar/damlatma) | Yavru yok, tek uygulama yeterli |
| Organik sertifika | Oksalik + laktik + biyoteknik | Kalıntı sıfır, sentetik yok |
Altın kural: hiçbir organik asit/yağ “istediğin kadar” kullanılmaz. Sıcaklık, doz ve süre
penceresi dışına çıkan uygulama, varroayı değil koloniyi zayıflatır.
Kaynaklar
- Korkmaz, A. (2016). Kahrolsun Varroa. Samsun. (8.1.2-8.1.3, s. 59-90.)
- Rademacher, E., Harz, M. (2006). Oxalic acid for the control of varroosis. Apidologie, 37, 98-120.
- Charrière, J.-D., Imdorf, A. (2002). Oxalic acid treatment by trickling against Varroa
destructor. Apidologie, 33, 151-160. - Imdorf, A., Bogdanov, S., Ochoa, R.I., Calderone, N.W. (1999). Use of essential oils for the
control of Varroa jacobsoni. Apidologie, 30, 209-228. - Bogdanov, S. (2006). Contaminants of bee products. Apidologie, 37, 1-18.
Kaynak kitap: Korkmaz, A. (2016). Kahrolsun Varroa, s. 59-90

