GAZ BETONDAN ARI KOVANI ( ZEST KOVAN )
🎬 AnaArıcı yapay zekâ seslendirmeli video
Uzun bir aradan sonra yazılarıma ve araştırmalarıma tekrar başlıyorum. Doğrusu işler biraz yoğun, asıl işim olan etlik piliç yetiştiriciliğinin yanı sıra zeytin, bağ (üzüm), badem tarımı ile uğraşıyorum ki bunların yanında hobi olarak çok sevdiğim arıcılığı da yürütmeye gayret gösteriyorum.
Sizlere bu sefer farklı bir kovan tipini tanıtmak istiyorum. Gaz beton ya da halk dilinde ytong olarak bilinen, inşaatlarda duvar yapımında kullanılan malzemeden bahsedeceğim. Bu arada neden bu malzemeyi arı kovanı yapımında kullandığımı anlatacağım.
Kuvarsitin değirmende öğütülerek çimento, kireç, alüminyum tozu ve su ile karıştırılması ile elde edilen gaz beton hamuru, çelik kalıplara dökülür. Karışımda bulunan kirecin su ile tepkimeye girmesiyle yüksek bir ısı açığa çıkar. Bu yüksek ısı yardımıyla, alüminyum tozları kabararak gözenekli bir madde olan GAZ BETON üretimini sağlar. Kabardıktan sonra belli bir sertlik kazanan gaz beton, çelik teller yardımıyla milimetrik hassasiyetle kesilir. Kesim tamamlandıktan sonra ise kesilen gaz beton parçaları düşük yoğunluk ve yüksek basınç mukavemetine erişmesi için otoklavlarda (basınçlı su buharı ile doymuş bir ortam) 12 atm basınç ve 190 derece sıcaklıkta doymuş buhar ile 11-12 saat sure ile sertleştirilerek üretim süreci tamamlanır.
Gaz betondan kovan yapma fikri önceki yıllarda Amerika ve Avrupa'da başladı. Yapılan bu tip kovanlara da ZEST HİVE adını verdiler. 10 cm kalınlığındaki bloklardan döşeme şeklinde yapıştırıcı kullanmadan kovanlar oluşturdular ama yapılan kovanlara özel ölçü çerçeveler imal edilmiştir. İlgili bağlantılardan bir fikir elde edebilirsiniz. Link 1 Link 2
Ayrıca pahalı olan ahşap, strafor ve poliüretan kovanlara ucuz bir alternatif yaratmak amacıyla, perlit gibi hafif ve izolasyon özellikli malzemelerle çimentoyu karıştırarak hafif ve izolasyonlu bir betonla kovan üretimi de yaygınlaşmaktadır. Bu tip kovanlara da CONCRETE HİVE (Beton Kovan) denmektir. Bakınız; Link 1 Link 2
Gaz beton kovanlardan ilk olarak İnovatif Arıcılık, Birol Güven Koyuncu beyin facebook sayfasında bahsedildiğini okumuştum. Kendisi batıdaki Zest kovanları görmüş ve bir yazı yazmış. Hatta kalınlığı 10 cm olan gaz betonlardan küçük oğul kovanları yapmış. Benim aklıma ise doğrudan tam ölçü standart bir kovan yapmak geldi. Araştırmalarım sonucunda gaz betonun çok iyi bir izolasyon maddesi olduğu ve 5 cm kalınlıkta bile ahşaba göre 2 kat fazla ısı ve ses yalıtımı sağladığını okudum. Aşağıda gaz betonun özelliklerini ve faydalarını maddeler halinde özetledim;
1)- Ahşap kış soğuklarında 2,5 cm kalınlığında, gerçekte yeterli izolasyon sağlamaz. Standart Langstroth kovanlar, aslında gezginci arıcılık için planlanmış kovanlardır. Bu yüzden kat atma için standart kuluçkalık ve ballık aynı ölçülerdedir ve taşıma kolaylığı için duvar kalınlığı 2,5 cm tutulmuştur. Fakat dediğim gibi 2,5 cm kalınlık kışın çok fazla ısı kaybı ve arılar için ilave stok ihtiyacı doğurur. Çok aşırı ve uzun kış dönemlerinde ise kolonilerin kış kaybının artmasına sebep olur. Bu nedenle son yıllarda strafor kovanlar gibi yüksek yalıtımlı yenilikçi arayışlar ortaya çıkmıştır. Gaz beton ucuzluğu ile öne çıkmaktadır. Ahşabın ısı iletkenliği 0.14 W/mK, gaz betonun ise 0.11 W/mK ile daha iyidir (düşük rakam daha iyi izolasyon değeridir) ve kalınlık olarak 2 misli kalınlıkla (5 cm) ahşaptan en az 2 kat fazla ısı izolasyonu sağlar.
2)- Ahşap kovanların son yıllarda maliyeti çok artmıştır. Örneğin tek kuluçkalık kovanlar 250 TL civarındadır. Alternatif izolasyonlu kovanlar 2 ila 5 misli pahalı satılmaktadır. Ahşabın yanında, ucuz olduğu zamanlarda, kovan aksamlarında plastik kullanımı yaygınlaşmıştır fakat her üretilen plastik malzeme gıda kodeksine uygun olarak üretilmemektedir ve son zamanlarda plastik malzeme fiyatı da çok artmıştır. Fiyat açısından, gaz beton oldukça ucuz bir alternatiftir.
3)- Gaz betonun izolasyon özelliği yanında nem çekici özelliği ile nemi dengeleyebilmesi sayesinde gündüz-gece ısı farklarından dolayı, geceleri kovan iç duvarlarında oluşan nemi bünyesinde tutup, gündüzleri sıcak havada bünyesindeki nemi geriye verebilmektedir. (Hatta kışın fazla nemden dolayı oluşan hastalıklara bile çare olabilir) .
4)- Ateşe dayanıksız strafor, poliüretan ve plastik malzemeye göre ateşle dezenfekte edilebilmesi gaz betona büyük üstünlük sağlamaktadır. Gaz beton hiç yanmaz, alev yürütmezdir ve ateşe dayanım sınıfı AA'dır. Bu yüzden yangınlardan arıları korur.
5)- Montajı, işlenmesi, kesimi çok kolay bir malzemedir, çivi çakılabilir, vida dübel atılabilir ve insan ve arı sağlığına hiçbir zararlı etkisi yoktur. Ahşabın birim kütlesi 600 Kg/m3, Gaz betonun ise 350 Kg/m3 tür. Fakat ahşaba göre 2 misli kalınlıkta kullanıldığı için gaz beton kovanda ağırlık daha fazla olmaktadır. Fakat unutmayalım, ahşaba göre 2 mislinden fazla ısı izolasyonu sağlanmaktadır.
Not: Gaz beton bünyesinde bulunan alüminyum tozu nedeniyle işlenmesi sırasında ağız maskesi kullanılmalıdır. Gaz beton normal şartlarda tozumaz, dökülme yapmaz, durdukça döküntü oluşturmaz ama ilave bir tedbir olarak dış kısma uygulandığı gibi iç duvarlara da su bazlı boya uygulamasıyla arılarla olan teması kesilebilir.
6)- Gaz beton kovanlar saydığım bütün bu özellikler nedeniyle Organik Bal üretimine uygundur.
7)- Ahşaptaki zamanla oluşan dönme, eğilme, açma bu malzemede hiç olmaz. Ahşaba göre ömrü sonsuzdur. Çürümez, boyasını çok zor atar. Ahşap kurtları ve mum güveleri zarar veremez. Strafor kovanlarda oluşabilecek vahşi hayvan zararı, ağaçkakan zararı gaz betonda oluşturmaları çok daha zordur. Rüzgarlı ve fırtınalı havalarda ağırlığı nedeniyle daha güvenlidir.
8)- Gaz betonun tek dezavantajı mobil kullanım için uygun değildir. Yani gezici arıcılar için uygun olmayıp sabit arıcılık için daha uygundur.
İlk gaz beton kovanımı 2020 yılı Temmuz ayında yaptım. Kalınlığı 5 cm olan gaz beton bloklardan tam boy standart bir Langstroth kovan imal ettim. Gaz betonun cephelerini iki kat su bazlı dış cephe boyası ile boyadım. Bu kovanı arılandırarak kışa soktum. Arılar gaz beton kovanda çok iyi kışlayıp bahara çıktı. Bahar atağında da geri kalmayıp, güzel bir mevsim yakaladılar. Bu sene 2021 yaz sezonunda 10 tam çerçeve bal hasat ettim. Arılarım kuluçka kısmında oldukça yeterli bal stoğu nedeniyle, ilave besleme yapılmadan bu sene ikinci kışa girecekler.
İkinci gaz beton kovanımı da bugün tamamlayıp arılandırdım. Resimleri aşağıda paylaşıyorum. Bir gaz beton kovanı yapmak, yarım gününüzü bile almamaktadır. Yapımı, imalatı kolaydır. Gerekli olan malzemeler;
4 adet 5 cm kalınlığında gaz beton blok (25*60*5 cm) . 2020 sonunda 3,5 TL idi, şu anda (2021 Kasım) tanesi 5 TL (TÜİK'e göre enflasyon %19). Toplam 20 TL
1 adet plastik polen tuzaklı taban. 2020 sonunda 35 TL idi. Şu anda 50 TL.
2 adet (3,5*38,5*2 cm) ve 2 adet (5*55,5*2 cm) tahta veya kontraplak (Çerçeve kanalı için)
2 adet (49*10*2 cm) ve 2 adet (60*10*2 cm) tahta veya kontraplak (Kapak için)
1 adet ( 53 *60 cm) 3 mm kalınlığında kontraplak (Kapak için)
Marangoz testeresi (ya da budama testeresi), matkap, gemici deniz tutkalı, 7,5-10 cm vida (yeterince), şerit metre varsa gönye gerekli alet ve malzemelerdir.
Su bazlı dış cephe boyası. 3 kg dış cephe boyası ile en az 6 adet gaz beton kovan rahatlıkla boyanabilir. Markasına göre 90 ila 120 TL civarında satın alabilirsiniz.
Evet imalata geçelim. 2 adet 55,5 cm ve 2 adet 38,5 cm gaz beton levhamızı düzgünce ve gönyeye göre kesiyoruz. Kestiğimiz 38,5 cm parçalar içeride kalacak şekilde kovan gövdemizi topluyoruz. Toplama sırasında birbirlerine değen yüzeyleri gemici tutkalı ile dışarıdan ise 7,5 – 10 cm'lik vidalarla sabitliyoruz. Vidalama sırasında sona doğru çok sıkmayın. Gaz beton çivi ve vidayı iyi tutmakla beraber, yüksek devirle sıkarsanız sona doğru vida yatağını bozacak ve gevşeme yapacaktır.
ÖNEMLİ NOT: 60 cm bloktan kestiğiniz 38,5 cm parçadan geriye kalan parçayı atmayınız. Kalan bu parçaları ekonomik olarak değerlendirebilirsiniz. Kalan bu parçayı 5 tam çerçeve oğul kovanı yapımında ön veya arka parça olarak değerlendirebilirsiniz (5*3,7+1.5 cm yan boşluk = 20 cm). Ayrıca 60 cm bloktan kestiğiniz 55,5 cm'den kalan ince parçalarla çok güzel banyo topuk taşı yapabilirsiniz. Nasıl fikrim harika değil mi? 😄😄😄
Bu ölçülerle yaptığımız gövde içten içe (38,5 cm * 45,5 cm) olmaktadır (Standart Langstroth ölçüsü).
Gövdeyi topladıktan sonra yapılacak ilave bir işimiz kalıyor. Gaz beton levhanın eni 25 cm olduğu için çerçeveler için yeterli derinliği sağlayamıyor. Üst kısımda 2 cm eninde çıtalarla gövdeyi yükseltmemiz gerekiyor. Bu işlem sırasında çerçeveler için çerçeve kanalı da bırakarak, çerçeve askı kanalı işini de kolayca halletmiş oluyoruz. 2 adet (3,5*38,5*2 cm) ve 2 adet (5*58,5*2 cm) çıta veya kontraplak ile ilaveleri ekliyoruz.
Bu aşamadan sonra gövdeyi boyamaya geçiyoruz. Gövdenin hem içini hem de dışını iki kat su bazlı dış cephe boyası ile boyuyoruz. Ben önce beyaza yakın bir renkle boyamıştım ama sonra hızımı alamayıp, dış kısmını ilave bir kat daha bayrak kırmızı renge boyadım. Güzel oldu değil mi? 👍👍👍
Elimde kırmızı boyadan biraz daha kaldığını görünce, dayanamadım. Geçen sene (2020 sonbaharında) arılandırdığım ilk gaz beton kovanımın dış cephesini de kırmızıya boyadım. Maşallah maşallah.😄
Gövdeyi boyadıktan sonra kuruması için ve ikinci kat boya için gerekli olan bekleme süresinde kovan kapağını çakarak zaman kazanıyoruz. 2 adet (49*10*2 cm) ve 2 adet (60*10*2 cm) tahta veya kontraplaktan, kısa olan 49 cm'lik parçalar içte kalacak şekilde çerçeve oluşturuyoruz. 1 adet ( 53 *60 cm) 3 mm kalınlığında kontraplağı kapak üstünü oluşturacak şekilde çakıyoruz. Ben burada kontraplak yerine, elimde olan 3mm kalınlığında reklamcıların kullandığı polikarbonat levhadan çaktım.
Kapak içine 2 cm'lik strafor levhalardan yapıştırırsanız çok iyi bir izolasyon sağlıyor. Tavsiye ederim. Kapak üstüne galvaniz saç veya yağmurdan koruyucu bir branda örtü tercih edebilirsiniz.
Şimdi sıra geldi 2 kat dış cephe boyası atılmış gövdenin kuruduktan sonra tabanını çakıp, işimizi sonlandırmaya. Elimde apimaye'nin ekonomik tabanı vardı eskiden kalan. Onu kullandım. Standart plastik tabanlar ön tarafa sıfır hizalanarak çakıldığı için, gaz beton gövdenin kalınlığından dolayı arka tarafta 0,5-1 cm kadar bir açıklık kalıyor. Onu da ince bir çıta çakarak kapatabilirsiniz.
Tabanı da vidalayınca sıra geldi, büyük merasim törenine. Elimdeki ahşap kovanlardaki kolonilerden birini de bu yeni gaz beton kovanıma aktardım. Hayırlısı olsun.
2021 yılı kasım ayı fiyatlarıyla, yaklaşık toplam maliyet 85 TL civarında tutuyor. Bu maliyete boya eklemedim çünkü satılan diğer kovanlar da boyasız satılmaktadır.
Yaptığım paylaşımdan umarım arıcı arkadaşlar faydalanır ve kendi gaz beton kovanlarını yapmayı başarırlar. Bence peşin hükümlü ve ön yargılı olmadan, her arıcı bu kovanlardan mutlaka en az bir adet yapmalıdır. Yaklaşan kış öncesi bir koloniyi gaz beton kovanda kışlatıp, yaz mevsiminde ise tecrübe etmelidir.
Benim temel amacım, siz arıcı kardeşlerimin ufkunu açmak, yeni fikirler vermektir. Gaz beton hatta perlit gibi malzemelerle yapılan izolasyonlu hafif beton kovanlar biz arıcılar için yepyeni bir alternatif olarak önümüzde duruyor. Youtube gibi kanallarda bolca bulabileceğiniz ZEST HİVE ya da CONCRETE HİVE videoları oldukça aydınlatıcı olacaktır.
Yeni bulduğum bir youtube videosunda ahşap kovanlar ile concrete (beton) kovanların içinde oluşan sıcaklık dalgalanmaları 30 gün boyunca takip edilmiş (Her iki kovan da aynı zamanda denenmiş). Ahşap kovanlarda oluşan sıcaklık dalgalanması 28°C ile 37°C arasında oluşmuş ve bu sıcaklık dalgalanması %18 olarak hesaplanmış. Beton kovanda ise oluşan sıcaklık dalgalanması 33°C ile 37°C arasında ölçülmüş. Beton kovanda oluşan sıcaklık dalgalanması ise sadece %3. Daha önce de 2,5 cm ahşap kovanların ısı izolasyonunun yeterli olmadığını belirtmiş, oluşan ısı kayıplarını arıların tolere etmek için daha fazla stok bal tüketeceğini ve yavru yetiştirmede, kışı atlatmada sorunlar yaşayacağını belirtmiştim. Bazı arıcı arkadaşlar bu sözlerime karşı çıkmıştı. İşte buyurun kanıtı ortada. Paylaştığım videodaki alt yazı dilini Türkçe'ye çevirerek izleyebilirsiniz.
Günümüz Türkiye'sinde hemen hemen her şeyin fiyatlarının alıp başını gittiği ortamda, maalesef tarım üreticileri (arıcılar dahil) ürettikleri ürünleri hak ettikleri fiyattan satamamaktadır. Hal böyleyken sizlerin ve bizlerin yapabileceği tek şey girdi maliyetlerini indirmekten geçmektedir. Gaz beton kovanlar oldukça ucuz maliyetleri ile iyi bir alternatiftir.
Ayrıca önümüzdeki dönemde, izolasyonlu hafif beton üzerinde de bir çalışma yapmayı düşünüyorum. İzolasyonlu hafif beton tahminimce gaz beton kovandan daha ucuz olacaktır. Çünkü sadece bir kalıp maliyeti ile onlarca kovan imal edilebilir. Hatta gaz beton kovanda 85 TL olan toplam maliyetin 50 TL gibi çok önemli bir kısmının plastik tabandan dolayı oluşması nedeniyle, hafif betondan yapılacak bir tabanla beraber, maliyetin çok daha düşük olacağı görülecektir.
Allah bize bu dünyada biraz ömür nasip ederse, hafif beton kovan imalatını da gerçekleştirip sizlere sunmak istiyorum. Sağlıcakla kalın. Ürününüz bol, bereketli, fakat en önemlisi Allah, hayırlı kazançlarla sağlıklı bir ömür nasip etsin.
Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt