HAP GİBİ BİLGİLER (5) — F1 NEDİR?

Bu yazıyı dün "Arıcılık Apigrup"ta açılan bir konuya açıklık getirmek için yazıyorum.

Arıcılıkta F1 ne demektir? Türkiye'de hangi anlamda kullanılmaktadır?

Konuya başlamadan önce bazı tanımlamalar yaparsak iyi olacaktır;

"P" nedir? "P" ingilizce "Parental" sözünün kısaltılması olup, "Ebeveyn, Ana-Baba" demektir.

"F" nedir? "F" ingilizce " Filial" sözünün kısaltılması olup, " Yavru, Evlat, Döl, Nesil" anlamlarını taşır.

Piyasa'da F1 neslinin ebeveyni olarak "F0" teriminin kullanıldığını duyuyoruz ki anlamsız ve mantıksız bir tanımlamadır. Evlat 0, Yavru 0 diye bir şey olabilir mi? "F0" teriminin doğrusu "P" yani Parental'dir.

Türkiye'de "F1" diye adlandırılan ana arılara gelirsek. Irk safı bir anadan (sertifikalı veya sertifikasız) üretilen bakire ana arıların, serbest çiftleşmeye bırakılarak, rastgele erkek arılarla döllenmesini anlıyoruz. Bu arılar "Ticari kullanım" için alınıp satılan ana arılardır. Damızlık vasfı yoktur. Yavruları melezdir. İşçi arılarının melez olması nedeniyle, iyi verim alınır. Sadece erkek arıları "Anane ve dede"den geldiği için, F1 ananın anasının ırkının özelliğini taşır. Yani erkek arılar saf sayılır.

Şimdi bundan sonrası ise aklınızı karıştıracak bilgiler içeriyor. F1 arı demek, illaki melez arı demek değildir.

Arkadaşlar, ırk safı da F1 olur, iki ırkın melezi de F1 olur. Bu konuya dikkat edin.

Bu ayrıntı çok önemli. Örneğin siz Orta Anadolu arısıyla saf yetiştirme yapıyorsunuz; elinizdeki koloniler birbiriyle az ya da çok akraba olan tek bir arılık ise, bunlar içindeki eşleştirmelere F1 denmez. Fakat elinizdeki Orta Anadolu arısıyla, Muğla'dan getirdiğiniz Muğla ekotipi arıyı eşleştirir iseniz, bu eşleşmeden ürettiğiniz analar F1 olur.

Ya da şöyle de açıklayayım. Sadece Anadolu arısıyla çalışıyorsunuz. Fakat 3 farklı yerde en az 15 km arayla arılıklarınız var ve bu arılıklar arasında akrabalık yok. Kendi içinde eşleştirmeli üretilmiş. Her sene damızlık belirleyip, aynı arılıktaki erkek kolonileriyle çiftleştiriyorsunuz. Günün birinde farklı yetiştirilmiş akraba olmayan, iki farklı arılıktan yapacağınız eşleştirmede üreteceğiniz ilk analar F1 adını alır.

Karniyol'dan gidersek. Elinizde Celle ve AGT hattından koloniler var. Bunları karşılıklı eşleştirdiğinizde, ürettiğiniz analar F1 olacaktır. Dikkat edin buradaki örnek ve daha önce verdiğim Anadolu örnek eşleştirmelerden üretilen F1 anaların hepsi aynı ırktandır (melez değil).

Bir arı melez de F1 olur, fakat ıslah için kocasının da belli olması gerekir. Örneğin Anadolu arısını, Karniyol ırkı erkekleriyle ister izole bölgede, isterse suni tohumlama ile melezlerseniz ürettiğiniz analar F1 melez olur.

F1 demek yani "F" tanımı evlat, döl, nesil demektir. F1 anlamı, sadece "Melez" demek değildir.

Günün birinde bizim gibi insanların çıkıp anlatması gerekiyordu. Avrupa'da satılan ticari bal üretimi ana arılarına, F1 diyorlar ama bizden çok farklı bir durum söz konusudur. Bizim ana arı üreticileri, aynı yerde 4-5 farklı ırkı beraber yetiştirip çiftleştiriyorlar (çoğunluğu diyelim, hepsi demeyelim). Ortaya çıkan ırk çorbası arıya da kısaca F1 diyorlar. Hayır, bu şekilde üretilmiş ana arılara, "Ticari kullanım F1 melezi" demek gerekiyor.

Avrupa'da Ticari F1 Karniyol satın aldığınız zaman, bu anayla çiftleşen erkek arılar da, %95 den fazla Karniyol ırkından oluyor. Yani Karniyol F1 olarak satın aldığınız ana arıda Karniyol, onun yavruları da büyük çoğunlukla Karniyol olacaktır. Bizdeki ırk çorbası olmuş, ana arılar gibi değil yani. Ne nedenle Türkiye'de aynı yer içinde birden fazla ırk ana arıyı üretenlerin sattığı ticari analardan, kesinlikle ana arı üretmemeliyiz.

Babaları çok farklı ırklardan olan işçi arılı kolonilerde de (bizdeki gibi), verim iyi oluyor bunu da kabul etmek gerekiyor. Fakat bu şekilde çok fazla ırktan erkekle çiftleşmiş ana arıların satın alınmasının faturası da ağır olmaktadır.

Örneğin ağırlıklı olarak Anadolu ırkıyla çalışıyorsunuz ve 3-5 ırkı birlikte yetiştiren bir ana arı üreticisinden, Anadolu ırkı ana arı satın aldınız. Gelen ana arı, üreteceği melez işçi arılarla ilk yıl oldukça iyi verim verse de; çok farklı ırk erkeklerle çiftleşmesinden dolayı ürettiği melez işçi arılarda davranış farkı da çok değişik olacaktır. Örneğin, yağmacılığa eğilimli veya çok agresif arılar olabilir.

İşin daha da kötüsü, ertesi sene bu koloni çok oğul yaparsa ve siz bu oğulları kabul edip çoğaltır iseniz , sonuçta aşırı düşük verim ve ırk çorbası melez F2 ana ile üretilen vahim kötü kolonilerle karşılaşacaksınız. Ayrıca bu koloniler, ırk çorbası erkek arılar üreterek size ve çevrenizdeki arılıklar için büyük bir tehdit oluşturacaktır. Türkiye'de satılan ticari ana arılardan (kısaca F1 dense de aslında, Ticari kullanım F1 melezi) üretilen ikinci nesil analardan, çok agresif ve öfkeli işçiler üretilmesinin de altında yatan asıl sebep, satılan ticari anaların çok farklı ırklardan erkek arılarla çiftleşmesidir.

— Pedigrili (soy kütüğü olan) bir ana arıdan üretilen anaların hepsi aslında F1'dir.

— Eğer, suni tohumlama ile veya izole bölgede çiftleşirse, damızlık adayı F1 olur. Eğer test edilip ve pedigriye kaydolursa "Damızlık ana arı" olur ("P").

— Eğer bu kızlar, kocası belirsiz olarak serbestçe havada çiftleşirse, "Ticari Kullanım Melezi" olur. Yani Türkiye'de satılan ticari analardan olur. Bu analar sadece verim yönlü kullanılması gereken, asla ana arı üretiminde kullanılmaması gereken ticari F1 kullanım melezidir. Sadece, bu işin bir istisnası vardır. Bu anaların ürettiği erkek arılar ırk safıdır. Bu nedenle bu anaların ürettiği erkekler, bilinçli yapılan eşleştirmelerde, damızlık ana arıların kızlarıyla eşleştirmelerde kullanılabilir.

— Yani, Türkiye'de üretilen (suni tohumlamalar hariç) ana arılara sadece "F1" denilmemeli,

"Ticari Kullanım F1 Melezi" ya da kısaca "Ticari F1" de denebilir.

Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt

İlgili içerik: Bilgi kütüphanesi · Arıcılık takvimi · İletişim