Giriş: Kış sonu ve ilkbaharda arıcılık işletmelerinin en çok karşılaştığı ani
koloni kayıplarının gizli nedenlerinden biri kronik bal arısı paraliz virüsü (CBPV)‘dir.
CBPV, yalnızca yetişkin Apis mellifera arılarını hastalştıran, hücrelerindeki sinir sistemine zarar
veren tek zincirli RNA bir virüstür. Belirtiler göründükten birkaç gün sonra arılar ölür; virüs koloni içinde
hızla yayıldığından güçlü koloniler bile kısa sürede zayıflayıp çökütebilir. Bu yazıda CBPV’nin ne olduğunu,
belirtilerini, nasıl yayıldığını ve arıcılık işletmelerinde nasıl korunulacağını bilimsel kaynaklarla
destekleyerek açıklıyoruz. Gerekli kovan bakım ürünlerine ürünler sayfamızdan
ulaşabilirsiniz.

CBPV Nedir ve Neden Önemlidir?
Kronik bal arısı paraliz virüsü (CBPV), bal arılarının en yaygın virüslü hastalıklarından biridir ve
yalnız yetişkin arıları etkiler. Virüs arı hücrelerinde çoğalır, arının sinir sistemini hedef alır ve hareket
bozukluğuna yol açar. Deneysel çalışmalara göre enfekte arılar belirti göstermeye başlayana kadar yaklaşık
beş gün geçer; bu gecikme tanıyı zorlaştırır çünkü görünen belirtilerin ardından arılar birkaç gün içinde
ölür. CBPV tek başına koloni çöküşüne neden olabileceği gibi diğer stres faktörleriyle birlikte de ciddi
kayıplar yaratabilir. Son yıllarda ABD ve Birleşik Krallık’ta raporlar artmış ve en güçlü koloniler bile
hastalıktan muaf değildir.
CBPV Belirtileri Nelerdir?
Hastalık iki temel klinik görüntüyle karşılaşılır. İlk türde arılar titreşir, uçamaz, dışkı bağlar ve
kovan içinde “serçe arı” gibi hareket eder; ağırlaşan arılar yuva dışına çıkmaya çalışır. İkinci türde,
yani “saçsız siyah sendromunda”, arıların saçları erir, gövdeleri siyah ve parlaklaşır, hareketleri yavaşlar;
enfekte arılar duman gibi dış uyarılara tepki vermez ve kovan girişinde veya üst çerçevelerde toplanır.
Sağlıklı arılar hastalıklı aralara saldırabilir ve bu durum virüsün koloni içi hızlı saçılmasına katkıda
bulunur. Bu belirtiler, kanat deformasyonu oluşturan deforme kanat virüsü (DWV) ile karıştırılmamalıdır;
DWV’nin vektörü Varroa akarı iken CBPV’de burol yoktur.
Virüs Koloni İçinde Nasıl Yayılır?
CBPV arıdan arıya yatay olarak yayılır. En önemli bulaşma yolları doğrudan arı-arı teması ve enfekte arıların
dışkısı yolu (dışkı-yol bulaşması)dır. Araştırmalar, enfekte arıların dışkısındaki virüsün enfeksiyonel
kaldığını ve naïve arıların kirli ortamda sadece birleştirilmesiyle hastalandığını göstermiştir. Kış
geceleri, yağmurlu günler ve kalabalık kovanlarda arılar uzun süre kapanık olarak bulunur; bu yoğunlaşma
teması artırır ve virüsün yayılmasını kolaylaştırır. CBPV, Varroa akarı tarafından vektör edilmez — bu
noktada DWV gibi virüslerden önemli bir şekilde ayrılır. Dolayısıyla akar mücadelesi CBPV’yi doğrudan
durdurmasa da, kolonin genel sağlığını ve bağışıklığını korur; akar takibi için
varroa sayım yöntemlerimiz sayfamıza göz atabilirsiniz.
Teşhis: Alan Gözlemi ve Laboratuvar Doğrulaması
Saha teşhisi, titreşen ve saçsız siyah arıların kovan girişinde ve üst çerçevelerde toplanması üzerine
kurulur. Kesin tanı ancak laboratuvarda konur: kafalar ve dışkı örneklerinden RT-PCR yöntemiyle CBPV genomi
tespit edilir. Arıcılık danışmanlığı birimine örnek gönderilmesi, özellikle büyük kayıplar yaşanan
işletmelerde, diğer virüslü hastalıklarla ayrım yapmak için önerilir. Kovan içi sıcaklık-nem dengelemesi
hakkında bilgi için kovan içi iklim sayfamıza göz atabilirsiniz.
CBPV’ye Karşı Korunma ve Mücadele Yöntemleri
CBPV için şu anda onaylanmış bir ilaç veya aşısı yoktur. Mücadele tamamen yönetim üzerine kurulu olur:
- Kraliçe değiştirme: Yeni, sağlıklı ve genç bir kraliçeye geçmek koloniyi yenileyebilir
ve virüs yükünü azaltabilir. Yeni koloniler için ana arı satışı sayfamızdan
faydalanabilirsiniz. - Cerceyesiz süre: Birkaç haftalık yavru yoksunluğu, virüsün genç çalışan arılara geçiş
kınığını kırar. - Besleme: Şeker şurubu ve proteinli keke erişimi, stresli dönemlerde koloninin
direncini destekler. - Kovan hijyeni: Dışkı ve kusma telâkisini temizlemek, kayıra alıntıları temizlemek ve
kovanları düzenli denetlemek gerekir. - Mevki ve aralık: Kovanları aralıklı dizmek ve kalabalıklaştırmayı önlemek temas yönlü
bulaşmayı azaltır. - Zayıf kolonileri birleştirmek: Hastalıklanıp zayıflamış koloniler güçlü kolonilerle
birleştirilerek kurtarılabilir.
Bu önlemlerin yanında nosemoz kontrolü de önemlidir: dışkı bağlama (dysentery) gibi sindirim
bozuklukları CBPV’ni ağırlaştırabilir. Şüpheli bir belirgi gözlemlenirse en kısa sürede arıcılık
danışmanı ile iletişime geçilmeli; iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
CBPV ile Diğer Arı Hastalıklarının Ayrımı
CBPV’nin belirtilleri başka arı hastalıklarıyla karıştırılabilir, bu yüzden doğru tanı önemlidir. Deforme kanat virüsü (DWV) arıların kanatlarını küçültür ve bozar — CBPV’de kanatlarda fiziksel deformasyon görülmez. Nosema (nosemoz) sindirim sistemi üzerinden etkiler ve dışkı bağlama yaratabilir, ancak titreşen ve saçsız siyah arı görüntüsü nosemoz’da yoktur. Akarapiaz (Acarapis woodi) arıların solunum yollarına bulaşır ve mikroskobik incelemeyle ayrım yapılır. Amerikalı ve Avrupalı yavru çürüklüğü (AFB/EFB) yavrularda görülürken CBPV yalnız yetişkin arıları etkiler. Pestisör zehirlenmesi ise genellikle aynı anda ciddi sayıda arı ölümüyle karşılanır; CBPV’de kovan girişinde titreşen ve toplanan yetişkin arılar dominant görüntüdür. Şüphe durumunda arı hastalıkları laboratuvarından PCR testi, uygun örnekle en kesin yöntemdir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
CBPV nedir ve hangi arıları etkiler?
CBPV (kronik bal arısı paraliz virüsü), yalnız yetişkin arıları hastalştıran, Apis mellifera’nın sinir
hücrelerine bulaşan tek zincirli RNA virüsüdür. Yavru arılar ve gerekmelerde genellikle belirgi göstermez.
CBPV’nin başlıca belirtileri nelerdir?
İki görüntü vardır: titreşen, uçamayan ve dışkı bağlayan arılar (birinci tip) ve saçları erip siyah
parlaklaşan, hareketinin yavaşlaştığı, kovan girişinde toplanan arılar (ikinci tip, saçsız siyah sendromu).
Belirtiler başladığı günden birkaç gün sonra arılar ölür.
Varroa akarı CBPV’yi taşımış olabilir mi?
Hayır. Deforme kanat virüsü (DWV) gibi değildir; CBPV arıdan arıya doğrudan temas ve dışkı yoluyla
yayılır ve Varroa akarı tarafından vektör edilmez.
CBPV’ye bir ilaç veya aşısı var mı?
Şu anda onaylanmış bir ilaç veya aşısı yok. Korunma, kraliçe değiştirme, cerceyesiz bırakma, besleme,
kovan hijyeni ve kovanları aralıklı dizmek gibi yönetim yöntemleriyle sağlanır.
Koloniyi CBPV’den nasıl koruyabilirim?
Yeni, sağlıklı kraliçeyle değiştirmek, birkaç haftalık cerceyesiz süre uygulamak, arıları düzenli
beslemek, kovan hijyeni yapmak ve kovanları aralıklı dizmek riski en düşürecektir.
Kaynakça
- Ribière M., Lallemand P., Iscache A.-L., Schurr F., Celle O., Blanchard P., Olivier V., Faucon J.-P. (2007). Spread of infectious Chronic bee paralysis virus (CBPV) by honey bee (Apis mellifera L.) feces. Applied and Environmental Microbiology, 73(23), 7711–7716. doi:10.1128/AEM.01053-07.
- Celle O., Blanchard P., Olivier V., Schurr F., Cougoule N., Faucon J.-P., Ribière M. (2008). Detection of Chronic bee paralysis virus (CBPV) genome and its replicative RNA form in various hosts and possible ways of spread. Virus Research, 133(2), 280–284. doi:10.1016/j.virusres.2007.12.011.
- National Bee Unit / APHA. Chronic bee paralysis: An information note for beekeepers. BeeBase, Fera Science. https://www.nationalbeeunit.com/
- Chronic bee paralysis virus. Wikipedia (güncel genel bakış, alan gözlemi ve klinik görüntüler için destekleyici kaynak). https://en.wikipedia.org/wiki/Chronic_bee_paralysis_virus
Bu makale yalnız bilgilendirme amaçlıdır; tedavi ve mücadele planınız için yerel arıcılık danışmanınızla görüşün.

