KÜÇÜK ÖLÇEKLİ BALARISI ISLAHI, Bölüm 2

Tüm türlerin genetik gelişimi, üç ortak strateji izlenerek başarılabilir;

Bununla birlikte, bal arılarında cinsiyet belirlemenin olağandışı genetik temeli ve ana arının çoklu çiftleşme kapasitesi nedeniyle, bal arılarının yetiştirilmesi özel yaklaşımlar gerektirir.

Olumsuzluğu ortadan kaldırmak derken, zayıf veya istenmeyen özelliklere sahip kolonilerin başındaki ana arının genetik etkisini ortadan kaldırmak ve benzer istenmeyen özelliklere sahip erkek arılarla çiftleşmenin önlenmesini kastediyorum.

1930'larda Minnesota'daki Haydak, arılığındaki 20 kadar koloniyi bal verimine göre "zayıf", "iyi" ve "en iyi" olarak sınıflandırmıştı. "Zayıf" kategorisi o sezon 45 kg bal toplamıştı; "iyi" olanlar yaklaşık 90 kg, "en iyiler" ise 135 kg civarındaydı. Daha sonra ve ondan sonraki her sezon, en zayıf kategorideki ana arıları öldürdü. On yıl sonra, tüm kolonileri "en iyi" kategorideydi ve şimdi her biri şaşırtıcı derecede 180 kg bal hasadı veriyordu! Üstelik komşularının arılarının bal verimleri de artmıştı.

Olumsuz (negatif) etki alellerini çeşitli şekillerde ortadan kaldırabilirsiniz;

2)- Bu kolonilerin erkek arı yavrularını yok edin (varroa kontrolüne de yardımcı olur) veya bakire ana arılar çiftleşme uçuşuna çıkarken, bu erkek arıları hapsedin.

3)- Verimsiz ana arıların, bakire ana arı yetiştirmesini önleyin.

Her sezon tüm kolonilerinizin ana arıları en zayıf (=verimsiz) %25'lik kısmını, erkek arı yavrularıyla birlikte itlaf etmenizi ve komşularınızı da aynı şeyi yapmaya teşvik etmenizi öneririm.

Not: İyi damızlık vasfında bir ana arı, kötü erkeklerle çiftleşse bile, iyi erkek arılar üretebilir.

Sizin şahsi olarak, bir karakteri olumsuz olarak değerlendirmeniz, kendi yetiştirme programınızdaki aşamanıza bağlı olacaktır. Başlangıçta istemediğiniz özelliklerdeki koloniler, arıların size saldırdığı veya sizi takip ettiği, kışın destek beslemesi olmadan hayatta kalamayan veya hastalıklara dirençsiz koloniler olabilir. Belki de onlarla çalışırken eldiven giymeniz gerekir, diğer koloniler güçlü olduğunda stokları azdır veya diğerleri güçlü olduğunda İlkbahara çok zayıf çıkarlar. Belki mum salgılamada, petek örmede yavaşlar ya da ballığa çıkma konusunda isteksizler ya da en ufak bir bahaneyle yağmaya girişiyorlar.

Yetiştirme projeniz başarılı olursa standartlarınız ilerleyecek, daha üst düzeye çıkacaktır. Belki de arılarınız artık kıştan oldukça güçlü bir şekilde çıkıyor. Hâlâ oğul eğilimindeler ama bu genellikle kontrol edilebilir. Beceriksizseniz ya da hava serinse savunmaya geçerler, aksi takdirde eldiven olmadan güvenle çalışabilirsiniz. Nadiren hastalık belirtileri gösterirler ve kontrol edilebilir olanlar vardır. Orta ila iyi derecede bal üretirler ve yetiştirici olarak seçtiğiniz ana arıları istediğiniz gibi yetiştirebilirsiniz. Gerektiği kadar petek örerler ve ballıklara sorunsuz çıkarlar. Gelişmelerin kısmen yönetiminizin gelişmesinden kaynaklandığının farkındasınız, nadiren kötü bir koloni görüyorsunuz! Arıların kendileri de gerçekten gelişti!

Artık mesele bu mutlu durumu sürdürmektir. Buna yardımcı olmak için, teoride oldukça arzu edilen alelleri "düzeltebilirsiniz" (ör. Anaları, bakire ana arınızla aynı büyükanneden gelen erkek arıları kullanarak onları homozigot* hale getirin.

*Homozigot: Bir arının, iki aynı alel veya genotipe sahip olduğu durumdur. Bir bireyin homozigot olması, belirli bir genin iki kopyasının da aynı olduğu anlamına gelir (dişi arılara biri anadan, diğeri babadan gelir). Bu genlerin her birine homozigot alel denir.

Belki bu aşamada, arıları çok uysal olan, maske veya duman kullanmayan diğer arıcıları görüyor veya duyuyorsunuz. Arıları peteğin üzerinde yavaş ve emin adımlarla hareket ediyor. Onların bal verimleri sizinkinin iki katıdır. Kolonileri sönmez ve her türlü hastalıktan aridirler. Bu arıların yönetiminin son derece iyi düşünüldüğünü biliyorsunuz, ancak arıların kendisi de olağanüstü. Bu arıların bakıcıları, çevrelerindeki arıların tüm iyi niteliklerini bir araya toplayıp, onları tek bir soyda birleştirmişlerdir. Ancak aslında daha fazlasını başarıyorlar çünkü bu arılar artık önceki tüm standartları aşıyor. Arıların kendi koşullarına mükemmel bir şekilde uyum sağlaması ve başarılarının inceliklerini fark eden bir yöneticiye sahip olmaları sayesinde, daha önce beklenmesi makul görünenin ötesinde bir seviyeye yükseldiler. Mükemmel bir futbol takımı gibi, bütün takım, parçaların tek tek toplamından daha fazlası haline geldi.

Olumlu olanı öne çıkarmakla, en iyi arıların alellerini bilinçli olarak daha yüksek oranda kolonilere yaymayı kastediyorum. Olumsuz (negatif) kriterler gibi, arılarınız hedefe yaklaştıkça arzu edilen bir karakterin nelerden oluştuğuna dair düşüncenizi muhtemelen geliştireceksiniz, ancak yöntemlerinizin değişmesine gerek yok:

1)- Zayıf (verimsiz) kolonileri, iyi olan kolonilerden üreteceğiniz analarla yenileyin. Bunu yapmanın en kolay yolu oğul verme zamanıdır. Arılarınızın oğul verme davranışına başlamasına izin verin veya teşvik edin, ancak verimsiz kolonilerdeki ana arı hücrelerini yok edin ve onları iyi olanlarla değiştirin.

2)- Elinizden gelenin en iyisini yaparak, birçok ana arı yetiştirin ve bunları yeni koloniler kurmak için kullanın.

3)- Daha az tercih edilen (beğenilmeyen) kolonilerden kapalı işçi yavrularını transfer ederek, istenen özelliklere sahip kolonileri güçlendirin.

4)- Çok iyi ana arıların kızlarının, erkek arı üretmesini teşvik edin. Bunu kuluçka alanlarına ekstra erkek arı peteği koyarak yapabilirsiniz. Erkek arı kolonileri seçiminin kuralı, önceki yılın en iyi ana arılarının torunlarının çoğalmasını sağlamaktır.

Not: Kovan başına fazladan bir erkek arı peteği çerçevesinin, bal veriminde herhangi bir azalmaya neden olmadığı gösterilmiştir. Bu da erkek arıların, ana arılarla çiftleşmenin yanı sıra koloni ekonomisine henüz bilinmeyen bir katkıda bulunabileceği yönündeki ilginç ihtimali gündeme getiriyor.

İstenen bir karakterle bağlantılı olan alel, bölgenizdeki arılarda mevcut olmadığında, kendi arı soyunuzdaki seçilimin hiçbir zaman istenen kalite veya davranış yönünü ortaya çıkarmadığını görebilirsiniz. Bunu düzeltmek için bakire bir ana arıyı, başka bir yerde çiftleştirilmek üzere gönderebilirsiniz. "Başka bir yer" çok uzakta olmamalıdır (örneğin 80 km.'den az) ve çiftleştiği arı kovanındaki arılar mükemmel yerli soylardan olmalıdır. Sizin arılarınızda olmayan karakterler açısından güçlü olmalıdır. Daha sonra bu çiftleşeme sonucu oluşan yeni koloninin performansını değerlendirirsiniz. Ancak bu koloni, arılığınızda iyi performans gösterdiğini kanıtlayana kadar, bakire analar yetiştirmesine izin vermeyin. Bu önlem, bakire anaların üreteceği erkek arıların olumsuz alelleri arılığınıza yaymasını önler. Kendi bölgenizde nasıl performans sergilediklerinden tam olarak emin olana kadar, bu koloniden bakire anaların ortaya çıkmasına izin vermemelisiniz.

Yakın akrabalı çiftleşme, çoğu tür için zararlıdır. Çünkü zararlı resesif (= çekinik) alelleri yavrularda homozigot duruma getirir. Özellikle arılarda verimsizlik görülür çünkü dişi cinsiyetinin belirlenmesi cinsiyet geninin heterozigot olmasını gerektiriyor.

Arılarda normal olan heterozigot kombinasyonlar: a1a2 veya a1a3 veya a2a3 bir işçi arıyı veya ana arıyı tanımlar. Normal erkek arılar haploid özelliktedir ve a1, a2 veya a3 normal bir erkek arıyı tanımlar. Ancak, yüksek akrabalık nedeniyle oluşan normal olmayan homozigot genotipler: a1a1, a2a2 ve a3a3 "diploid erkek arıları" tanımlar. Bunun nedeni, ana arı ve erkek arının yakın akraba ve cinsiyet alellerinde homozigotluğun olması nedeniyle; hem anadan, hem de babadan aynı cinsiyet alellinin gelmesinden kaynaklanır. Diploid erkek arılar, bakıcı arılar tarafından erken tanınır ve genç larva iken yok edilerek "delikli kuluçka peteği" oluşmasına sebep olurlar. Ruttner, akrabalı yetiştirme derecesinin, 12 günlük kapalı kuluçkadaki boş hücrelerin yüzdesi ile değerlendirilebileceğini öne sürüyor. Ancak bazı yeni yumurtlamaya başlayan ana arılar düzensiz yumurtluyor, bazıları boşlukları hızlı dolduruyor veya delikli kuluçka görüntüsü bir hastalık nedeniyle doğabiliyor. Bu yüzden Rutner'in bu yöntemini güvenilmez buluyorum.

Suni tohumlama yapıyorsanız, bakire anayla akraba olmayan kolonilerden sperm donörleri kullanarak akrabalı çiftleştirmeden kaçınmalısınız. (Not: tek bir erkek tarafından üretilen tüm spermler genetik olarak aynıdır.)

Ana arılarınız doğada özgürce çiftleşirse, muhtemelen akrabalı çiftleşme konusunda endişelenmenize gerek yoktur. Ancak tek bir damızlık ana arıdan çok sayıda bakire ana arı yetiştirirseniz, bu durum sonraki nesillerde sorun yaratabilir. Akrabalı yetiştirme, birbiriyle bağlantısız üç farklı damızlık hattının sürdürülmesiyle veya ara sıra dışarıdan taze kanın dahil edilmesiyle önlenebilir.

Yerli arı stoklarının uzun vadeli korunması için genetik çeşitliliği, özellikle de cinsiyet alellerini korumalıyız. Bir bal arısı popülasyonunun uzun vadeli yaşayabilmesi, teorik olarak cinsiyet geninin farklı alellerinin sayısıyla doğrudan ilişkili olabilir. Taşıdığı cinsiyet alellerinin sayısını sayarak, bir bal arısı popülasyonunun uzun vadeli hayatta kalma beklentilerini tahmin edebiliriz. Cinsiyet geni çeşitliliğinin korunması, hiçbir akrabalı yetiştirme belirtisi göstermeyen kolonilerden çoğaltma yoluyla sağlanır. Ayrıca damızlık-ana arı stratejisini aşırıya kaçmaktan da kaçınmalıyız.

Bir keresinde evimin 1,5 km yarıçapı çevresindeki arı kovanlarını saymıştım: 41 adet idi. 15 km uzakta ikinci bir sayım ise aynı sayıyı verdi. Kovanların daha geniş bir alana eşit yoğunlukta dağıldığını ve erkek arılarımın 8 km yarıçapındaki herhangi bir yerdeki kovanlardaki bakire ana arılarla çiftleşebileceğini varsayarsak, dairenin alanı formülünü (π.r2) kullanarak erkek arılarımın dişi arıları ne kadar etkileyebileceğini hesaplayabilirim. Belki de, 1000 adet başka koloninin genetik yapısını etkileyebilirler. Eğer erkek arılarım, 15 km ötedeki kovanlardaki bakire ana arılarla çiftleşebiliyorsa bu rakam tahmini 4000 adet kovana ulaşıyor. Aynı şekilde, benim bakire analarım da, bu 4000 adet kovanın herhangi birindeki erkek arılarla çiftleşebilir.

birçok arıcı, kendi arılığındaki uygulamaların komşularının arılarını nasıl etkileyebileceğini umursamıyor. Ancak benim görüşüme göre, erkek arı üretmelerini engelleyecek adımlar atmıyorsanız, yabancı ana arıları getirmek büyük ölçüde sorumsuzluktur. Tek bir arılıkta üretilen yabancı erkek arılar, 8 km yarıçapı içinde bulunan diğer tüm kolonilerde genetik bozulmaya neden olabilir. Bir sezonda, arıcılık yapan birçok komşunun hayatını tamamen mahvedebilir. Apis mellifera mellifera'nın (Avrupa kara arısının), özellikle Karniyol veya Buckfast'la olan melezleri çok agresif ve çok hızlı iğnelemektedir.

Ancak bu farkındalık yararlı nitelikleri yaymak için kullanılabilir. Komşum George, eskiden saldırgan olan arılarının daha uysal hale geldiğini görünce çok şaşırdı. Sanırım bunun tek nedeni, en uysal kolonilerimden binlerce ekstra erkek arımı kasıtlı olarak yaymamdır. Varroaya dayanıklı, uysal kolonilerimden erkek arılar üreterek, evimin çevresinde varroaya dayanıklı bir bölge oluşturmayı ve bunu takip etmeyi hedefliyorum.

Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt

İlgili içerik: Ana arı satışı · Ana arı üretimi · Arı ırkı bulucu