Sentetik akarisitler: etkin madde, doz, direnç ve kalıntı yönetimi

Sentetik akarisitler: etkin madde, doz, direnç ve kalıntı yönetimi

Özet. Sentetik akarisitler hızlı, kolay ve öngörülebilir sonuç verdiği için hâlâ en yaygın
mücadele aracıdır. Ancak üç etkin madde grubunun (organofosfat, piretroid, formamidin) her biri
farklı direnç ve kalıntı profili taşır. Yanlış kullanım, kısa vadede varroayı değil balı ve
koloniyi
kaybettirir. Bu bölüm ruhsatlı ürünlerin dozlarını, uygulama pencerelerini ve direnci
geciktirme kurallarını verir.

Önce yasal çerçeve: Türkiye’de arı ilaçları Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ruhsatına tabidir.
Ruhsatsız/etiket dışı kullanım kalıntı ve hukuki risk doğurur; bu metin yalnız bilgilendirme
amaçlıdır, reçete değildir. Ürün seçiminde güncel ruhsat listesini ve veteriner hekim görüşünü
esas alın.

1. Organofosfatlar: kumafos

ABvarC tabletleri 400 mg kumafos içerir. 6-10 çerçeveli koloniye 1 tablet, 40-45 gün süreyle
etki eder; bal akımının başlamasına 42 günden az kaldıysa kullanılmaz (Korkmaz, 2016, s. 47-49).

  • Etki: asetilkolinesteraz inhibisyonu; hem foretik hem yavru gözündeki parazite etkili olabilir.
  • Direnç: dünya genelinde yaygın; Türkiye’de de uzun yıllar kullanım nedeniyle etkinlik kaybı
    bildirilmiştir. Aynı etkin maddeyi iki yıl üst üste kullanmayın.
  • Kalıntı: bal ve balmumunda birikir; arınma süresine mutlak uyulmalıdır.

2. Piretroidler: flumetrin

Bayvarol, Fluvar, Varostop ve Varroset şeritleri 3,6 mg flumetrin içerir. Kovan içine
4 şerit asılır; şeritler 4-6 hafta (bazı ürünlerde 35 gün) kalır. Bal akımı süresince
kullanılmaz; arınma süresi ürün bazında “0 gün” olarak bildirilse de bal akımı sırasında
kullanım yasaktır
(Korkmaz, 2016, s. 49-58).

  • Etki: sodyum kanalı modülatörü; temas etkili, yavru gözüne geçmez.
  • Direnç: kdr mutasyonu nedeniyle Avrupa ve Türkiye’de yaygın. Aynı kolonide iki yıl üst üste
    piretroid kullanımı direnci hızlandırır.
  • Sıcaklık: 15 °C altında etkinlik düşer; 30 °C üstünde arı hareketi ve şerit konumu nedeniyle
    dağılım bozulur.

3. Formamidinler: amitraz

İki form vardır:

Ürün tipi Etkin madde Doz / süre
Apivar (şerit) 500 mg amitraz/şerit 6-8 hafta; hasattan 3 ay önce
Vamitrat-VA (fumigant şerit) 20 mg amitraz/şerit 3 gün ara ile 3 uygulama (yoğun bulaşıklıkta 4); 30 gün arınma
  • Etki: oktopamin reseptör agonisti; foretik varroaya etkili, yavru gözüne sınırlı geçer.
  • Direnç: son yıllarda ABD ve Avrupa’da azalan etkinlik raporları var; Türkiye için izleme
    gereklidir.
  • Kalıntı: amitraz balmumunda birikir; DMPF metaboliti kalıntı denetimlerinde aranır.

4. Direnç yönetimi: üç kural

  1. Etkin madde rotasyonu: yıl içinde farklı sınıftan en az iki ürün; yıllar arasında
    organik asit/essansiyel yağ ile dönüşümlü kullanım.
  2. Doz ve süreye uyma: kısa süreli veya düşük doz uygulama, duyarlı bireyleri öldürüp dirençli
    bireyleri seçer — direnci hızlandıran en yaygın saha hatasıdır.
  3. Etkinlik ölçümü: her tedaviden 2-4 hafta sonra bulaşıklık yeniden ölçülür. %70’in altında
    düşüş varsa ürün değiştirilir ve kayıt tutulur (Rosenkranz vd., 2010).

5. Kalıntı ve bal güvenliği

  • Bal akımı sırasında hiçbir sentetik akarisit kullanılmaz.
  • Bal hasadından sonra uygulanan ilaçların arınma süresi dolmadan üretilen bal “bal” olarak
    satılamaz; bu balın koloniye geri verilmesi ya da imhası gerekir.
  • Balmumu kalıcı bir rezervuardır: kumafos ve amitraz yıllarca kalabilir. Eski peteklerin
    düzenli yenilenmesi (yılda %20-30) kalıntı yükünü düşürür.
  • Kalıntı riski yüksek dönemlerde organik asit veya biyoteknik yöntemlere geçmek hem pazarlama
    hem ihracat açısından avantajdır.

6. Saha protokolü (özet)

  1. Ölç: tedavi öncesi 300 arıda bulaşıklık.
  2. Seç: yavru durumuna göre ürün — kapalı yavru çoksa yavru gözüne geçen etkin madde
    (kumafos, amitraz) veya iki hafta aralıklı iki uygulama; yavru azsa organik asit.
  3. Uygula: etiket dozu, uygun sıcaklık, doğru yerleşim (şeritler kuluçka alanına).
  4. Ölç: 2-4 hafta sonra etkinlik kontrolü.
  5. Kaydet: tarih, ürün, doz, etkinlik; ertesi yıl farklı sınıftan ürün seç.

Kaynaklar

  • Korkmaz, A. (2016). Kahrolsun Varroa. Samsun. (8.1.1 Sentetik Kimyasallar, s. 46-59.)
  • Rosenkranz, P., Aumeier, P., Ziegelmann, B. (2010). Biology and control of Varroa destructor.
    Journal of Invertebrate Pathology, 103, S96-S119.
  • Sammataro, D., Gerson, U., Needham, G. (2000). Parasitic mites of honey bees: life history,
    implications, and impact. Annual Review of Entomology, 45, 519-548.
  • Bogdanov, S. (2006). Contaminants of bee products. Apidologie, 37, 1-18.

Kaynak kitap: Korkmaz, A. (2016). Kahrolsun Varroa, s. 46-59


WhatsApp ile sorHemen ara