VARROA İLE MÜCADELEDE ORGANİK ASİTLERİN KULLANIMI

Gelen yoğun talep üzerine varroa mücadelesi ile ilgili bir paylaşım yapmanın şart ve tam zamanı olduğunu gördüm. Lütfen bu yazıyı kaydedin ve arşivleyin. Her zaman elinizin altında olsun.

Varroa ile mücadelede organik asitler, hala elimizdeki en sağlam ve en güvenilir savunma silahlarıdır.

Sonbahar ve kışın serin havalarda güvenle kullanılan, etkili, kalıntı yapmayan, formik asite göre uygulaması daha kolay ve güvenli bir organik asittir. Oksalik asit balmumuna geçmez, kalıntı oluşturmaz, kovanda bal varsa tadını hafif şekilde etkiler fakat kalıcı değildir. Bekletmeyle, kısa zamanda balı terk eder. Kapalı yavru gözlerinin içine nüfus edemez. Kapalı gözlerdeki varroa'yı öldüremez. Kapalı gözlere etki etmemesi nedeniyle, yavrusuz dönemlerde ve bal akımı harici uygulanmasını tavsiye ediyorum. Fakat varroa ile mutlaka mücadele yapılması gerekiyorsa, yavrulu dönemde 7 gün arayla en az 3 uygulama ile başarılı bir varroa mücadelesi yapılabilir.

Acemi ve deneyimsiz arıcılar tarafından kolaylıkla uygulanabilir. Uygulama dört değişik şekilde yapılmaktadır;

1)- Oksalik asit buharlaştırma (süblimleştirme) yöntemi (Arılara en zararsız ve en etkili uygulama şeklidir)

2)- Kışın serin havalarda (Çok soğukta, arılar sıkı bir şekilde salkımda iken uygulamayınız)

Buharlaştırma yöntemi için, özel olarak imal edilmiş oksalik asit buharlaştırma aparatı gereklidir. Aşağıda örnek resmi bulunan aparatlar piyasada satılmaktadır. Son yıllarda sıcaklık kontrollü daha modern uygulama cihazları satılmaya başlanmıştır. İdeal olan uygulama sıcaklığı 240-260 derece aralığıdır.

Bu yöntem arı için en sağlıklı yöntemdir ve ilk tercih edilmesi gereken yöntemdir. Isıtılarak kovan içine verilen oksalik asit buharı, kovan içinde arılara temas ettiği anda arı üzerine yapışarak yayılır. Ergin arıların üstündeki varroa'ları dökmek için en etkili yöntemdir. Çekmeceli kovanlar tercih edilmelidir.

Buharlaştırma yönteminde oksalik asit buharıyla temas etmek ve solumak tehlikelidir. Mutlaka gaz maskesi ve eldiven kullanımı zorunludur.

Buharlaştırmada Oksalik asit dozu, sadece tek kat kuluçka olan kovana 2 gr. , Kuluçkalık ve ballık olan kovanda 4 gr. ve ruşet kovanlarda 1 gr. dır.

Oksalik asidi buharlaştırma yoluyla uygulama çok pratiktir. Kovanları açmadan, kovan girişinden kolayca uygulanır. Tavsiye ettiğim oksalik asit dozlarını, önceden hassas bir teraziyle dikkatlice ölçerek kullanın. Cihaz ile birlikte verilen küçük ölçeğe güvenmeyin. Tavsiye edilenden yüksek dozlar, kovan terklerine neden olabilir.

Buharlaştırma aparatının, uygulama sırasındaki sıcaklığı da çok önemlidir. Oksalik asitin konulduğu hazneyi akkor olacak şekilde, ateşle çok fazla ısıtmayın. Tüpten gelen ateşi, belli bir düzeyde abartmadan verin. Buharlaşmayı sağlayacak kadar olan en kısık düzeyde kullanın. Yüksek sıcaklık, oksalik asidi yakar. Beklediğiniz sonucu alamazsınız. İdeal sıcaklık 240 – 260 derece aralığıdır. Mümkünse, her 10 kovanda bir cihazı dinlendirip, biraz soğuduktan sonra kullanın. Pratik yaptıkça uygulama sıcaklığına kendinizi alıştırırsınız.

Yeni tip sıcaklık kontrollü cihazlar, çok daha güvenli bir uygulama sağlar.

Sıvılaştırmayla damlatma yönteminde ise, daha önceki yıllarda şekerli su içinde oksalik asit eritilerek uygulanıyordu fakat son yıllarda yapılan araştırmalarda oksalik asitin şekerle birlikte arılarca yalanmasından dolayı, böbreklerde kristalleşme sonucu böbreklerde bozulma yarattığı ve buna bağlı sindirim sorunları oluştuğu görülmüştür. Daha güvenli olan GLİSERİN (bitkisel) ile uygulanmaya başlanmıştır. Gliserin iki yönlü fayda sağlamaktadır. Gliserin tadı nedeniyle karışımdaki oksalik asit arılarca yalanıp, tüketilmemekte; aynı zamanda bir bitkisel yağ olduğu için, oksalik asidin kovan içinde daha uzun süre etki etmesini ve stabil kalmasını sağlamaktadır.

Burada gene de, oksalik asit uygulaması sırasında elinde gliserin bulunmayan arıcılar için şekerli oksalik asit formülünü (% 3,5'luk formül) paylaşayım;

1)- Oksalik asit 35 gr tartılır ve en az 1,5 litrelik bir kap veya şişe içine konur.

2)- Önceden kaynatılmış ve halen ılık olan sudan 600 ml (=600 cc) eklenir ve karıştırılarak oksalik asit tamamen eritilir.

3)- Karışımın üzerine 200 gr. toz şeker eklenir ve tamamen eriyinceye kadar karıştırılır.

4)- Solüsyon 1 litreye tamamlana kadar, ılık sudan ilave edilir. Bu şekilde hazırlanmış 1 litre solüsyonda, yüzde 3,5 oranında oksalik asit bulunur.

Solüsyon kullanıma hazırdır. Arılı her çerçeve arasındaki arıların üstüne, 5 ml (=5 cc) dengeli şekilde uygulanır. Kışın salkımda, yavrusuz dönemde tek uygulama yeterli olurken, erken bahar ve geç sonbaharda yavru bulunduğu için, haftada bir kez, 2-3 tekrarlı uygulama yapılmasını tavsiye ediyorum. Arılar kış salkımında iken, damlatma yöntemiyle oksalik asit uygulamasının etkinliği, araştırma sonuçlarına göre, %95 ve üstü bulunmuştur.

Oksalik asit solüsyonunu çerçeve arasına uygulamada, piyasada satılan otomatik enjektörler arıcılar için büyük kolaylık sağlamaktadır.

Şimdi sizlere diğer tavsiye ettiğim, oksalik asit uygulama yöntemlerinden bahsedeceğim. Aşağıda vereceğim rakamlar, genel kabul görmüş miktarlardır. Mutlak surette kesin doğru olduklarını iddia etmiyorum ama uluslararası düzeyde kullanım dozlarıyla uyum içinde olan rakamlardır. Kendim tarafından defalarca denenmiş ve hiçbir olumsuz etki gözlenmemiştir. Farklı kaynaklarda gördüğünüz formülleri de uygulayabilirsiniz.

2)- Önceden kaynatılmış, 600 ml (cc) ılık su oksalik asit üstüne dökülür ve karıştırılarak tamamen erimesi sağlanır.

3)- Karışım üstüne 500 ml Gliserin (bitkisel kaynaklı) dökülüp karıştırılır, solüsyon hazırdır. Her arılı çerçeve arasına 5ml solüsyon, dengeli bir şekilde arıların üstüne akıtılır.

Daha önce de yazdığım gibi Formik asitten çekiniyorsanız, bal hasadı sonrası varroa yükünüz varsa uygulayabilirsiniz. Fakat kapalı gözlere etki etmediği için bir hafta arayla en az 3 uygulama yapmanız gerekir. Uygulamaları akşam serin saatlerde yapınız. Öğlen sıcak saatlerinde uygulamayınız.

Damlatma yöntemi son yıllarda yapılan araştırma sonuçlarına göre, oksalik asit uygulama yöntemleri içinde arılara en fazla zarar veren yöntem olduğu tespit edilmiştir. Artık bu uygulama yöntemini tavsiye etmiyoruz. Eğer oksalik asit uygulayacaksanız, ya buharlaştırma yöntemini ya da kağıt havlu yöntemini uygulayınız.

Damlatma yönteminden ayrı olarak, püskürtme yönteminde şeker kullanımına gerek yoktur.

1)- Oksalik asit 35 gr. tartılarak üzerine ılık su eklenerek iyice karıştırılır.

2)- Oksalik asit tamamen eridiğinde, solüsyon ilave suyla 1 litreye tamamlanır.

Kullanıma hazırdır. Solüsyon bir spreye konur. Kovandaki petekler tek tek çıkarılarak her iki yüzündeki arıların üstüne spreyleme yapılır. Tahmini olarak her peteğe 3-5 ml solüsyon denk gelecek şekilde spreyleme yapılır. Bu yöntemde, dengeli doz ayarlamasını yapmak zordur. Bu nedenle, uygulama öncesinde spreyin tek sıkışta püskürttüğü solüsyon miktarı, bir ölçek ile ölçülmelidir.

1)- Piyasada satılan 25 cm. uzunluğunda rulo kağıt havluyu, tam ortadan ikiye bölün. Bu şekilde tuvalet kağıdı büyüklüğünde iki adet havlu elde edilir. Aşağıda yazdığım formül sadece bir parçası (yani yarım kağıt havlu rulosu ) içindir.

2)- Oksalik asitten (dihidrat) 340 gr. tartın ve bir kaba koyun.

3)- Önceden kaynatılmış ve hala sıcak olan sudan 280 ml (=280 cc) alıp, oksalik asitin üstüne dökün ve hızlıca karıştırın. Eğer su ılıyıp, oksalik asit tam olarak erimez ise kabı alttan hafif hafif ısıtarak ve karıştırarak tamamen erimesini sağlayın. Karışımı asla, kaynatma derecesine kadar ısıtmayın. Isıtma işlemini, çok ağır ateşte yavaş yavaş sağlayın.

4)- Bir kenarda biraz dinlenmiş karışım ılık iken, üstüne 460 gr (=370 ml) Bitkisel kaynaklı Gliserin ekleyin ve güzelce karıştırın. Oksalik asit solüsyonu hazırdır.

5)- Önceden ikiye böldüğünüz yarım kağıt havluyu, bir naylon torbanın içine koyun. Tek kişi ile naylon torbaya solüsyonu dökmek zor olduğu için, naylon torbayı uygun büyüklükte bir kabın içine yerleştirmek pratik olmaktadır. Hazırlanan solüsyonu, torba içindeki kağıt havlu üstüne dökün. Kağıt havlu üstünde kuru yerler kalıyorsa, naylon poşetin ağzını bağlayıp ters çevirin. Solüsyonun tamamını, kağıt havlu hızlıca emecektir. Oksalik asitli kağıt havlu, uygulama için artık hazırdır.

6)- Yarım kağıt havluyu uygulama için açmaya başladığınızda, koparma yerleri kesikli 10-12 cm boyunda parçalar çıkacaktır. Her kovanın kuluçka katının üstüne (kovanda ballıkta varsa, ballıkların üstüne değil) her kovan için 4 adet havlu parçasını, kuluçka çerçevelerinin üstünde farklı yerlere koyun.

İşlem tamam. Kağıt havluya emdirilmiş gliserinli oksalik asit uygulaması, damlatma yönteminden çok daha uzun süre etki edecektir. Kağıt havlunun etkisi bitince, arılar tarafından kolayca parçalanıp, sorunsuz şekilde dışarı atılacaktır.

Formik asit uygulamasının başarısı, belli bir zamanda, belli miktar formik asidin buharlaşmasına bağlıdır. Buharlaşma miktarı hava sıcaklığı ve kovan içi sıcaklığına bağlı olarak, büyük değişkenlik gösterir. Bu nedenle, oksalik aside göre uygulaması daha zor ve sıkıntılıdır. Uygulamada belli bir tecrübenin, çok büyük faydası vardır.

Fakat kapalı gözlere nüfus edebildiği ve içerideki varroa'lara karşı da etkili olduğu için, varroa'ya karşı vurucu gücü, oksalik asitten daha kuvvetlidir. Kalıntı bırakma konusunda ise, oksalik asitten bile daha güvenli bir üründür. Bal içinde kalıcı değildir. Balın tadı ve kokusuna etkisi yoktur.

Oksalik asit, kontak (temas) yoluyla varroa'yı öldürürken, formik asit yakıcı buharıyla varroa'ların solunum sistemini felç eder. Bu özelliği nedeniyle, arılar tarafından da hiç sevilmez. Formik asit uygulaması sırasında, koloni çok rahatsız olur ve kovanı havalandırmak için çok yoğun bir gayret içine girerler. Kovan içinde oluşan oldukça yüksek düzeyde kanat sesleri, dışarıdan bile çok rahat duyulur. Eğer uygulama sırasında buharlaşma, olması gerekenden çok hızlı ve yoğun olursa, ana arı kaybı veya kovan terklerine varan sorunlar yaşayabilirsiniz.

Formik asidin bu riskli tarafını ortadan kaldırmak, uygulama pratiği olmayan arıcılara kolaylık sağlamak amacıyla piyasada formik asit emdirilmiş hazır şeritler ve çerçeve üstüne damlatma hazır solüsyonlar vardır. Bu tip ürünleri kullanmak, uygulama deneyimi olmayan arıcılar için, olumsuz sonuçları önlemek açısından daha uygun olacaktır.

Oksalik asit buharlaştırma yönteminde olduğu gibi, formik asit uygulamalarında da yakıcı ve tahriş edici etkisi nedeniyle, eldiven ve gaz maskesi kullanımının mutlaka zorunlu olduğunu özellikle belirtelim.

1)- Formik asit karton veya tahta çubuk emdirme yöntemi ( 14°C – 25°C hava sıcaklığında)

3)- Plastik aparatla formik asit uygulama yöntemi ( 20°C – 30°C hava sıcaklığında)

2)- Bal hasadı sonrası ile kış mevsimi arasındaki uygulama dönemi

Yukardaki uygulama yöntemlerinden birinci ve ikinci maddelerdeki uygulama yöntemlerinden pek bahsetmeyeceğim. Her iki yöntemle ilgili olarak, piyasada hazır satılan ticari veteriner ilaç ruhsatlı veya yem katkı ruhsatlı ürünler var.

Piyasada satılan formik asit emdirilmiş şeritleri hepiniz biliyorsunuz. Uygulaması kolay ürünler. Diğer sıvı ticari ürünlerin geneli, yem katkı maddesi ruhsatlı ürünler ve adı Varroa…. veya Varro…. diye başlayıp değişik eklerle biten ürünler. Bu sıvı ürünleri de çerçevelerin üstüne damlatarak kolayca uyguluyorsunuz. Ayrıca içlerinde vitaminler ve esansiyel yağlar olan ürünlerde var.

1)- Uygulamalar kesinlikle günlerin 20-30°C derece ortalama sıcaklıkta olduğu zamanlarda uygulanmak zorundadır. Gaz maskesi ve eldiven mutlaka kullanılmalıdır.

Formik asit uygulamasında çekmeceli kovanlar şarttır, buna dikkat edelim.

2)- Tam başarılı uygulama için, % 65 lik Formik asidin 24 saatte 12 ml (12 cc) civarında buharlaşması gerekiyor. Bu miktardan az buharlaşma varroaları öldürmediği için, çok buharlaşmanın ise arılara zarar verdiği için sakıncaları vardır. Bu durum, plastik aparatla sıvı formik asit uygulama yönteminin en sıkıntılı kısmını oluşturur.

3)- Elinizdeki formik asit %85'lik ise, 3 ölçü formik aside 1 ölçü su konarak %65lik solüsyon hazırlanır ve plastik aparat kovan ortasındaki çerçeve arasına yerleştirilir. 15 ml formik asit, plastik aparat içine bir enjektör veya ucu ince borulu aparat yardımıyla arılara bulaştırmadan dikkatlice konur.

4)- 4 gün arayla, 4 uygulama yapılır. Uygulamalarda buharlaşma süresi, mutlaka kontrol edilmelidir. Formik asidin ilk uygulaması varroa üzerinde % 60-80 , ikinci dozu % 90-95 düzeylerinde etkili olmaktadır.

Varroa mücadelesinde son yıllarda ülkemizde yavaş yavaş kullanılmaya başlanan Laktik asit, Avrupa'da 1990 yılından beri kullanılmaktadır. Oksalik asit gibi, laktik asit te temas yoluyla varroa parazitine etki etmekte ve öldürmektedir. Uygulama yöntemi genellikle sprey olarak yapılmaktadır.

1)- ( % 80'lik ) Laktik asit 185 ml (=cc) ölçülerek bir kaba aktarılır. Elinizde etken maddesi daha farklı ürünler varsa (örneğin % 60'lık) etken madde oranına göre dozunuzu ayarlayınız.

2)- Üzerine 1 litreyi tamamlayacak kadar su eklenir ve karıştırılır.

Solüsyon uygulama için hazırdır. Uygulama kovanlar açılarak, her bir arılı çerçeve üstündeki arılara yaklaşık 4 ml spreyleme uygulanır( her iki yüze 8 ml). Uygulama öncesinde spreyin tek sıkışta püskürttüğü solüsyon miktarı, bir ölçek ile ölçülmelidir. Uygulamalar, bal hasadından sonra ve baharda bal akımı öncesine kadar olan zamanda yapılabilir. Yılda 2-4 defa uygulama yapılabilir. Arılara herhangi bir zararı, bugüne kadar tespit edilmemiştir. Araştırmalarda, sonbaharda iki doz uygulama sonrası, varroa üzerindeki etkisi % 83-90 bulunmuştur.

Gerek oksalik asit sprey yönteminin, gerekse laktik asit sprey yönteminin diğer yöntemlere göre uygulaması daha zor ve zahmetlidir. Her kovanda arılı çerçevelerin, tek tek çıkarılıp her iki yüzünün spreylenmesi, arıcı için yorucu ve oldukça zaman alıcıdır. Ayrıca, spreyleme yöntemi serin havada yapılıyorsa, genç arıların uygulama sırasında çerçeveden düşmemesi için dikkatli davranılması zorunluluğu da uygulama hızını çok düşürmektedir. Özellikle kovan sayısı fazla olan arıcılar için, sprey uygulaması pek uygun bir yöntem değildir.

Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt

İlgili içerik: Varroa mücadelesi rehberi · Varroa sayımı nasıl yapılır · Bilimsel arıcılık dosyası