ARI KANADINDAN IRK TAYİNİNDE YENİ BİR UYGULAMA
🎬 AnaArıcı yapay zekâ seslendirmeli video
Arıcılarımız ellerindeki arıların ırkının belirlenmesinde büyük eksiklik yaşıyorlardı. Devlette analiz yaptırmak ta oldukça zahmetli ve pahalıydı. 2020 yılında, arı kanadından ırk tayini yapabilen MorphoXL programıyla arıcılara yeni bir vizyon sağladık. Özellikle kendi arısını ıslah etmek isteyen arıcılar için büyük bir yenilikti. Sadece üniversite veya araştırma kurumlarında yapılabilen ayrıntılı ırk araştırmalarını, her arıcının yapabileceği, kullanabileceği, faydalanabileceği şekilde sunmanın haklı gururunu yaşadım.
Kısaca ırk analiz programıyla sağlanan faydaları hatırlayacak olursak;
1)- Elimizde ırk safı olarak bildiğimiz ana arıların, gerçekte ırk safı olup olmadığının tespiti.
2)- Çok iyi verim alınmış kolonileri damızlık olarak seçmeden önce, melez azmanlığı olup olmadığının tespiti
3)- Elimizdeki kolonileri saflaştırmada, üretilen anaların kanadını analize tabi tutarak, ırkının tespit edilmesi, ana arıların seçilme ve ayıklanmasıyla ırkın saflaştırılması,
4)- Ticari F1 üretiminde veya kendi arılığında ana üretmek amacıyla, satın alınan ana arıların ırk saflığı tespitinde ve oluşabilecek olası zararların erken tespitinde,
Yukarıda yazdığım maddelere ekleme yapılabilir. Yapılabilecekler sadece sizin ufkunuzla sınırlıdır.
MorphoXL programıyla alakalı aldığım yorumlarda en çok şikayet edilen konu, alınan numunelerde kanat noktalarının işaretlenmesi konusuydu. Fakat bu işlem mutlaka doğru yapılması zorunlu bir prosedür olduğu için, konuya meraklı bazı arıcı arkadaşlar bu nedenle kanat analiz programından istifade edemiyorlardı.
Bu sene Portekizli araştırmacılar, konunun arıcılar düzeyinde zorluğunu aşmanın bir yolunu buldular. Kanat örnekleri resimlerinden yapay zeka ile kanat işaretleme noktalarını otomatik olarak belirleyen bir yazılım geliştirdiler. Yazılımın adı DeepWings. Yazılımı, bütün arıcıların faydalanabileceği şekilde internet web hizmeti haline getirdiler.
Bu amaçla bir web sitesini hizmete açtılar.( https://deepwings.ddns.net/ )
Aşağıdaki resimdeki web sitesi ana ekranında, kanat analizi ile ırk ayrımının yüksek doğrulukta yapılabildiği 5 adet arı ırkı adı yazıyor. Karniyol, Kafkas, İber, İtalyan ve Avrupa Esmer arısını yüksek doğrulukla ayırt edebiliyor. Eğer ırk analizi yapmak istediğiniz tahmini arı ırkınız, bunlardan biri ise aşağıda resim yükleme kısmına doğrudan geçebilirsiniz.
NOT: Resimlerin üzerine mouse ile tıklarsanız, büyük boyutta daha okunaklı görebilirsiniz.
Fakat ırk analizine tabi tutacağınız arı, Anadolu, Kıbrıs, Suriye arısı gibi arı ırklarından biri ise, hemen altındaki tıklanabilir butonda; "26 adet ırkın sınıflandırıcısını etkinleştir (Daha düşük doğruluk)" yazısı var. Bu butona tıklarsanız, aralarında Anadolu arısının da olduğu 26 ırkın ayrımını yapan sınıflandırıcı aktif oluyor.
Tarayıcınızda Google translate yüklü ise sağ üst köşeden programı Türkçe olarak ta rahatça kullanabilirsiniz.
Bu aşamada, bir seferde en fazla 40 adet kanat resmini (Toplam en fazla 25 MB) yükleyebileceğiniz aşağı kısımdaki yükleme alanını göreceksiniz. Arı kanatlarının resimleri tek tek çekilmiş olmalıdır. Yazılım topluca tarayıcıdan alınmış çoklu kanat resimlerini tanıyıp ayıramamaktadır. Kanat resimleri için 640*480 çözünürlük yeterlidir. Bu konuda sizlere daha önce tanıtımını yaptığım, ucuz "USB mikroskop" bu iş için oldukça pratik ve yeterlidir.
Yükleme sonrası sonuç, hemen birkaç saniyede çıkmaktadır. Çıktı dosyası Ofis Excel dosyası XLS formatındadır. Dosyayı bilgisayarınıza indirebilirsiniz. Dosyayı açmak ve içeriğini görmek için, bilgisayarınızda ofis uygulaması yüklü olmalıdır.
Ayrıca alt kısımda daha başka programlarda kullanabileceğiniz, kanat koordinat dosyası da veriliyor. Bunu da indirebilirsiniz. DeepWings programıyla yapılan analiz, 19 noktalı analizdir. Bu koordinat dosyasını, MorphoXL programında kullanamazsınız.
Programın çıktısı olan XLS dosyasını açtığınızda, ilk sütunda resim dosyasının adı, ikinci sütunda arının hangi soya ait olduğu, üçüncü sütunda bulunan arı soyunun yüzde olasılığı, dördüncü sütunda arının birinci (en yüksek ihtimal) ırk tahmini ve beşinci sütunda ırk tahmininin yüzdelik oranı verilmektedir. Bu sütunda gördüğünüz örneğin, 72,01 gibi rakam %72 oranında ırk tahmini demektir.
Daha sonraki sütunlar ikinci ve üçüncü ırk tahminleri ve yüzdeleridir. Aşağıdaki örnek çıktı benim tarafımdan Türkçeleştirilmiştir. Resmi daha büyük görmek için, üzerine tıklayınız.
Aklınızdan çıkarmamanız gereken husus, programın yaptığı ırk tahmininin kesin olmadığıdır. Örneğin; sizin anlamanız için Türkçeleştirdiğim çıktı dosyasındaki arı kanat örneklerinden bazılarında, Kıbrıs arısı olarak belirlenen birinci tahmin, bu arının Batı Anadolu arısı ekotipi olması nedeniyle, Yunan adaları arıları ve Kıbrıs arılarına olan soy yakınlığı nedeniyle, yazılımın yaklaşık tahmin etmesinden kaynaklanmaktadır. Aynı arıların ikinci en yakın olasılık tahmini olarak, Anadolu arısı ırkının gösterilmesi de bu olayı doğrular niteliktedir.
Bu nedenle, örnekteki arının Kıbrıs arısı olma ihtimalini sıfır (% 0) olarak gördüğüm için, ikinci en yakın ırk tahmini olan Anadolu ırkını kabul etmek en doğru yaklaşımdır. En altta ortalama olarak gösterilen ırkın Anadolu ırkı olması oldukça çarpıcı bir sonuçtur. Irk tahmininde %72 olasılıkla Anadolu arısı gösterilen sonuçta, kendi mantıklı hesaplamalarımızı yaparsak (Kıbrıs arısı tahminlerinin elenmesi gibi) örnekteki arının Anadolu ırkına aidiyetinin ne kadar yüksek olduğunu görmektesiniz.
Ayrıca raporda, her bir kanadın Kübital indeksi, Hantel indeksi ve Diskoidal kayma açısının hesaplandığını görmektesiniz. En alt kısımda ise, bu koloninin kanat indekslerin ortalamasını verilmiştir.
Yazılımın çalışmasını ve raporlamasını merak eden arkadaşlar için, 6 adet örnek kanat resmini aşağıda paylaşıyorum. Örnek resimleri bilgisayarınıza indirebilir ve DeepWings sayfasına yükleyerek ırk ayrımının nasıl yapıldığını test edebilirsiniz.
Umarım faydalı olabilmişimdir. Arıcı arkadaşlarımıza hayırlısı olsun. Anadolu arısını kurtarmak adına, hepinize başarılar dilerim.
Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt