ARILARDA IRK TAYİNİNİN KANAT ANALİZİYLE DOĞRU BİR ŞEKİLDE YAPILAMAYACAĞINI İDDİA EDEN BİR HOCAMIZA CEVABIMDIR
🎬 AnaArıcı yapay zekâ seslendirmeli video
Öncelikle arı kanadından ırk tayini 1966 yılından beri başarıyla uygulanan bir yöntemdir. Avrupa'da birçok bilinen yazılım yıllardan beri ırk ayrımında başarıyla kullanılmaktadır. Arılarda kanat damar açıları ve indeksleri insandaki parmak izine benzer. Her arı ırkının kendine has kanat damarları vardır. Bu farklılık sayesinde, en az 70 yıldır başarıyla arı ırkları tanımlanmakta ve birbirinden ayrılmaktadır. Avrupa'da Flugelİndex, CBeeWing, CooRecorder, MorphoXL, DrawWing, DAWINO ve IdentiFly gibi daha ismini yazamadığım yazılımlar sayesinde, arı kanadından ırk tayini başarıyla yapılmaktadır.
Elbette teknoloji ilerledikçe, mDNA ve nuklear DNA çalışmaları da arılarda ırk ayrımında yeni ufuklar açmıştır. Fakat Türkiye'de faaliyet gösteren bir hobi arıcının veya bırakın hobi arıcıyı profesyonel olarak arıcılık yapanların bile DNA analizlerine ulaşma ve yaptırma imkanın çok zor olduğunu herkes farkındadır. Bisiklet almakta zorlanan bir kişiye, "Ulaşım için bak son model mercedes var, hatta uçak var" demekten öteye bir faydası olmayan bir şeydir. Arıcılara, ellerindeki arıların ne olduğunu, ne olmadığını basit ve masrafsız şekilde öğrenmenin yolunu göstermek için yıllardan beri emek sarf ediyorum. Bu konuda yüzlerce bilimsel makale ve dünya çapındaki uygulamalar hepsi bunun kanıtıdır.
Avrupa'da damızlık karniyol arılarının lisans alabilmesi için, kanat morfometrik ölçümlerinin rapor edilmesi bir mecburiyettir ve bu işlemi bizzat Alman Arıcılık Enstitüleri kendileri yapar. Ukrayna ve Rusya'da MorphoXL kanat analiz programı, bizzat Ukrayna Üniversiteleri tarafından onaylanmıştır ve resmi belgelerde bu programın çıktıları resmi evrak olarak kabul edilir. Ukrayna'da damızlık Karpat arılarının ticareti ve kimliklendirilmesinde MorphoXL programının raporları kullanılır. Avrupa'da yüzlerce araştırmaya konu olmuş iki temel program vardır. Biri IdentiFly, diğeri ise DAWİNO 'dur. DAWINO programı, arı kanadından ırk ayrımında uzmanlaşmış bir yazılımdır. 5 kanat indeksi, 17 kanat açısı, 7 uzunluk ve bir alan olmak üzere 34 farklı ölçüm gerçekleştirilir. DAWINO protolünü, bizzat devlet Arıcılık Araştırma Enstitüsü gerçekleştirmektedir.
Kafanızı karıştırmak istemem, en basitinden gidelim. Anlayacağınız şekilde; Elinizde uzun zamandır bulunan arılar var. Bir gün merak ettiniz ve elinizdeki arının ırksal kökenini, saflık oranını, melezlik olup olmadığını, kısacası ırksal kökenini öğrenmek istediniz. Ne yaparsınız?
"Bu iş öyle kolay değil, nuklear DNA işlemi uygulamak lazım" diyen kişiyi dinleyip, bir de bu işin maliyetini duyunca bir köşeye çöküp, soğuk bir bardak suyunuzu içip, "Yok ya bu iş zormuş b..k yeme otur, oturduğun yerde" mi dersiniz? Yoksa size bu işin aslında çok kolay ve basit bir yolu olduğunu, DNA analizleri kadar kesin sonuçlar olmasa da, elle tutulur ve sağlıklı veriler elde edebileceğinizi, bütün dünya da bu işin çok uzun yıllardan beri kullanıldığını, uygulamasının biraz bilgisayar kullanmasını bilen bir arıcı için kolay olduğunu, az bir çaba ile birçok sağlıklı bilgiye ulaşabileceğinizi söyleyen biri mi, sizin için daha muteberdir?
Belki beni biraz takip etti iseniz, Youtube videolarımı izlediyseniz, yıllardan beri verdiğim onca emeğin, sadece siz arıcılara kolay ve ulaşılabilir yoldan kendi çapınızda ıslah yapmaya teşvik olduğunu bilirsiniz. Fakat ıslaha başlamak için en temel noktanın da, ırkı belli olan bir arıyla başlamak olduğunun da farkında olmanız gereklidir. Bu işi yapmak için gereken, sadece 30-40 adet işçi arı numunesi almak ve kanatlarının resmini çekerek bilgisayarda işaretlemek hepsi bu. Gerisini benim programım size her şeyi raporlayıp söyleyecek. Arınızın hangi ırk olduğunu, melez mi, safa yakın mı olduğunu, damızlık için uygun olup olmadığını ve bazı daha ilave bilgiler alacaksınız.
Maliyetiniz nedir? Sadece çaba göstermekten başka, sermayeye ihtiyacınız yok. Programı biliyorsunuz, bedava dağıtıyorum. Başkaları gibi, para hırsıyla koşmuyorum. Vatan, millet sevgisiyle, bakın böyle bir şey var, bütün dünya bunu uzun zamandır kullanıyor biz de kullanalım. Kanat analizinin faydalarından yararlanalım diyorum.
Birileri çıkar, "bu iş böyle olmaz" der. "Ya, ne yapalım?" dersiniz. "Siz yapamazsınız, bu işler sizi aşar" der. Benim bu kişilere cevabım hazırdır, ama buradan yazarsam çok kötü olacak.
Ayrıca unutmadan ekleyeyim. Varroa ve virüs kaynaklı hastalıklı kolonilerde kanat deformasyonları vardır, doğrudur. Fakat, zaten kanat deformasyonu olan arılarda, kanat analizi yapılamaz. Ölçüm yapamazsınız. Topladığınız numunelerde, kanatlar sağlıklı ve düzgün şekilli olmak zorundadır. Yapılan iddia dayanaktan yoksundur.
Mevsimsel ve beslenme kaynaklı sorunlara gelirsek. Bir insan dengesiz beslendiğinde ve yapısı küçük kaldığında, o insanın parmak izi değişir mi? Kolu bacağı düşer mi? Organlarını kaybeder mi? Genel anatomisi, insanlıktan uzaklaşır mı?
Mevsimsel beslenme, elbet arıların sağlığına ve iriliğine etki eder. Hatta, eski peteklerden daha küçük arılar çıkar, bu gerçektir. Fakat, arının kalıtımsal özelliği olan kanat damar yapısı, açıları, indeksleri değişmez.
Arılarda kanat yapısını, mutasyonlar, DNA yapısındaki bozulmalar, parazitler ve virüsler bozar. Ölçümler için her zaman sağlıklı kanat numunelerini kullanmak zorunda olduğumuza göre ve şekil ve damar yapısı bozulmuş kanat örneklerinden ölçüm yapamadığımıza göre ortada bir sorun yoktur. Olsaydı, zaten önce bu işi Avrupalılar bırakırdı.
Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt