RUS KAYNAKLARINA GÖRE, KAFKAS ARISI
🎬 AnaArıcı yapay zekâ seslendirmeli video
Kafkas ırkı arılar üzerine, birçok Rus kaynaktan derlediğim bu yazıyı sizlere sunuyorum. Çalışmam, Kafkas arısı üzerine ayrıntılı Türkçe tek kaynak durumunda olacaktır.
1980'li yıllarda ülkemizde bazı bilim insanları, saf Kafkas arısını aramışlar ve sonuçta yurtdışından Kafkas arısı ithal etmeye karar vermişlerdi. 1984 yılında Amerika'dan 50 adet çiftleşmiş Rus Kafkas ana arısı getirilmiş ve yerli olmayan bu arılardan onbinlerce adet ana arı üretilerek, Türkiye'nin her yerine dağıtılmıştır. Kanaatimce, yerli Anadolu arısına ilk büyük darbe, bu şekilde vurulmuş ve melezlenme etkisiyle Anadolu arısının ırk bütünlüğü bozulmuştur. Yıllarca süren bu vahşi, plansız, bütün Anadolu'yu Kafkas'a çevirme amacıyla yapılan melezlendirmenin faturası çok ağırdır. Kafkas arısı, normalde Türkiye'nin sadece Kuzeydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerine uygun ve bu bölgelerde çalışabilecek bir arıdır. Bazılarının iddia ettiği gibi, Batı Karadeniz bölgesinde bile tam verim alınabilecek bir arı ırkı olduğuna inanmıyorum. Kaldı ki diğer bölgelerimize satışının yapılmasını ise aklım hiç almıyor.
1980'li yıllarda Türkiye'nin her yerine dağıtılan Kafkas ana arıların ne kadar yerli olduğunu ???? kaynağından okuyabilirsiniz. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için, bu yazının en son kısmında TKV arıcılık dergisinin ilgili sayfalarını bulabilirsiniz.
Aslında, Türkiye topraklarının kendi Kafkas arısı her zamanki gibi yerli yerindeydi ve keşfedilmeyi bekliyordu. Buradan, belki de ilk kez duyacağınız bir şeyler söyleyeceğim. Türkiye'nin yerli Kafkas arısı, Rusların Transkafkas, Sarı Kafkas, Ova (vadi) Kafkası dedikleri Apis mellifera remipes'tir. Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan'ın ova ve vadilerinde, ayrıca Türkiye'nin Kars, Ardahan, Iğdır illeri ve çevresinde yayılış gösterir. Türkiye'de Kafkas arısı diye akıllarındaki Gri Dağ Kafkas'ını arayanlar, bizim yerli Sarı Kafkas arımız gözlerinin içine battığı halde göremediler.
Türkiye'nin çok küçük bir lokal bölgesinde ise Gri Dağ Gürcü Kafkası ( Apis mellifera caucasica ) bulunur. Gürcistan sınırındaki, Artvin ili, Borçka ilçesinde bulunan Camili (Macahel) havzası, bu arının saf olarak bulunduğu tek alandır. (1980'li yıllarda aranıp ta bulunamayan !!! , yerli Gri Kafkas arımız ).
Resim: Macahel A.Ş. web sitesinden alıntıdır. ( Orjinalinde Rusça olan kaynağı Türkçeleştirdim ).
Sarı vadi Kafkası'nın, Türkiye'nin doğu ve kuzeydoğusunda da gösterildiğine dikkat edelim.
Aslında burada yazılacak, söylenecek, eleştirilecek çok konu var. Yerden yere vurulması gerekenler de var. Buradan daha fazla polemiğe girmek istemiyorum. Umarım benim ne demek istediğimi, size ne anlatmak istediğimi anlamışsınızdır.
Sizlere, Rus kaynaklarında yazıldığı şekilde, Kafkas arısının ve çeşitlerinin neler olduğunu derleyip bir yazı haline getirdim. Oldukça ilginç ve yeni bilgilerle karşılaşacaksınız. Yazılarımı mümkün olduğunca kısa tutmaya çalışsam da, geniş bir alana yayılmış farklı varyeteleri olan bu arı ırkını anlatmayı ancak bu kadar bir alana sığdırabildim. Umarım faydalanırsınız.
Transkafkasya'nın dağlık bölgelerinde oluşmuştur. Bu ırkın farklı yerel
Kafkas arılarının temelde iki ana çeşidi olduğu gerçeğine dikkat etmek gerekir: yayla dağ kafkas arıları ve ova vadi kafkas arıları . Dağ Kafkas arıları sarılık bulundurmayan net gri renklidir. Vadi Kafkas arıları sarı-kahverengi renktedir. Her iki arı da küçüktür, 1 kg'da yaklaşık 12.000 adet işçi arı bulunur, örneğin: Karniyol veya Ukrayna bozkır arıları, 1 kg'da 10.000 adet işçi arı civarında ve Orta Rusya arılarında ise, 1 kg'da 8.000 ila 9.000 adet civarında işçi arı bulunur.
Sarı renkli Kafkas arıları da çeşitli popülasyonlara bölünmüştür; bunların arasında üç ana popülasyon vardır;
Gürcistan ve Azerbaycan'ın geniş vadilerinde yaşayan Sarı Vadi Kafkası;
Rusya'nın Krasnodar ve Stavropol Bölgelerinde yaşayan Kuban Kafkası.
Genel Kafkas ırkının ekotip çeşitliliğinin fazla olması, subtropikal çayırlardan dağ çayırlarına kadar çok
çeşitli iklim koşulları nedeniyle oluştuğu şeklinde açıklanmaktadır. Tüm
gelişen nektar kaynaklarına iyi geçiş yaparlar). Kötü havalarda bile nektar
bal ile doldurulur, bu da ana arının yumurtlama pozisyonunu ciddi şekilde
sınırlandırır. Bu durum arıcının üst ballıklara hakim olması için ilave çabasını
Gürcü, Kabakhtapinskaya) sarıya (Sarı Vadi, İran, Kuzey Kafkasya) değişir.
Anavatanlarında kışlar ılık ve kısadır. Neredeyse tüm soğuk kış dönemi boyunca, ara ara arılar bağırsak boşaltma uçuşu yapma fırsatına sahiptir. Soğuk dönem yalnızca bir veya iki ay kadar sürer, dolayısıyla arılar buna kolaylıkla dayanabilir. Kafkas arılarının çok soğuk ve uzun kışlarda, hayatta kalması çok daha zordur. Bunun nedeni Kafkas arılarının bağırsaklarının kısa olması ve katalaz (dışkıyı koruyan bir enzim) aktivitesinin düşük olmasıdır. Bunun sonucunda Kafkas işçi arıları, bağırsaklarında biriken dışkıyı uzun süre tutamazlar. Kış ortasında ishal olmaya başlarlar ve Nosema vakaları yaygındır.
Kafkas arıları, kışlama için bırakılan stoğun kalitesi konusunda oldukça seçicidir. Onlara çabuk kristalleşen ballar ( kolza tohumu, hardal, ayçiçeği balı ) verilmemelidir.
Kafkas ırkı, çok yetersiz nektar akımları için, en iyi bal toplayan arılar olarak düşünülebilir. Aksine çok bol nektar akımında ise, diğer ırklardan daha az bal biriktirebilirler. Ayrıca nektarın şeker içeriği konusunda da seçici değildirler. Hem yüksek, hem de düşük şeker içeriğine sahip nektarlı çiçekleri aktif olarak ziyaret ederler.1. Kuban veya Kuzey Kafkas arısı, diğer ırklara göre vücut büyüklüğü bakımından en küçük
olanıdır. Doğan işçi arıların ağırlığı 80-85 mg'dır. Hortumun (dil)
uzunluğu 6,6 mm'dir. İlk üç karın halkasının rengi sarıdır, kışa
dayanıklılığı zayıftır. Memleketinde her ay uçuş yapma imkanı vardır. Dağılım
alanı: Rusya'nın Krasnodar ve Stavropol bölgeleridir. Nosemaya karşı
oldukça duyarlıdır. Ana arıların doğurganlığı nispeten yüksektir. Bal
akımı başlangıcında veya tamamen nektarsız bir dönemde, yavru yetiştirmeyi
kesin bir şekilde sınırlama yeteneği, bu arının karakteristiğidir (arılar açık
oğulcudurlar; 300-350'ye kadar ana hücresi yaparlar. Kovandan yeni çıkmış
bir arı oğulu, genç ana arının döllenmesinden sonra aynı yıl içinde oğul verme durumuna
tekrar dönebilir. Çıkış yıllarında da oğullar meydana gelebilir. İşçi
arıların, ana arının yokluğunda çok hızlıca ana memesi yapma eğilimi vardır ve
bu nedenle Kuban arıları, yeni ana arıları pek kolay kabul etmezler.
yazlara uyarlanmıştır. Bu popülasyondan alınan arı paketleri, savaş
sonrası yıllarda Rusya’nın Avrupa kısmındaki arı kovanlarının doldurulmasında
yaygın olarak kullanılmıştır ve bu nedenle Orta Rusya arı ırkının büyük oranda
melezlenmesine neden olmuştur. Bu melezlemenin izleri bugün hala
bulunabilmektedir, ancak bu arı popülasyonunun yetiştirilmesi ve bakımı şu anda
gerçekleştirilmemektedir. Doğal ortamlarında korunmuşlar ve yerlerini
2. Gri Dağ Gürcü Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica Gorb.)
Gürcistan, Abhazya, Megrelia ve Yukarı Svaneti'nin yüksek dağlık bölgelerinde yaşar. Şu anda, bu ırkın aşağıdaki
ekotipleri tanımlanmış ve incelenmiştir; Abhazya, Zemosvanetian, Megrelian,
Imeretian, Kartalinskaya, Kakheti, Kabakhtapinskaya. Bu ırk birçok ülkede
oldukça popülerdir ve Avustralya, Amerika, Kore, Çin ve Batı Avrupa'ya götürülmüştür. İnanılmaz
derecede barışçıldırlar ve tüm arı ırkları arasında, en uzun dile
Gövde rengi sarılık içermeyen, saf gridir. Güneşte gümüşi bir renk tonu ortaya çıkar. Sarı çizgileri yoktur. Bu yüzden
genellikle daha düşük sıcaklıklarda bağırsak boşaltma uçuşu yapabilen Karpat ırkı ile
karıştırılır. Diğer arı ırklarına göre (+6 – +8 C sıcaklıklarda) ilkbaharda koloni gelişimi yavaştır. Bal toplamanın zayıf olduğu durumlarda bile
oğul verme oranı düşüktür (arı kolonilerinin yaklaşık %3'ü oğul verme durumuna girer). Özellikle
küçük bir nektar akımının varlığında bile, oğul önlemek için ana arı
hücrelerini toplamak ve koloni alanını genişletmek yeterlidir. Üçüncü tergitin
koşullu genişliği ortalama 4,7 mm'dir. Bir günlük işçi arının ağırlığı 90
mg, bakire ana arının ağırlığı 180 mg, verimli ana arının ağırlığı ise 200
mg'dır. Hortumun uzunluğu 6,7 ila 7,2 mm arasında değişir. Megrel ve
Abhaz popülasyonlarındaki arılar en uzun dile sahiptir. Gri dağ Kafkas
arısının geniş bacak indeksi, Orta Rus arısınınkinden önemli ölçüde daha
açısından, gri dağ Kafkas arıları Kuban arılarından üstündür, ancak Orta Rus
arılarından belirgin şekilde daha zayıftır. Normal kışlama koşulları
altında, gri dağ Kafkas arıları, Orta Rusya arılarından daha kötü
kışlamazlar. Ancak elverişsiz koşullar altında (gıda stoklarına tatlı özsu
karışımı, kışladıkları kovanın nemi), kışı Orta Rusya arılarından daha kötü
geçirirler. Kışlama döneminde, gri dağ Kafkas arısı kolonilerindeki
karbondioksit seviyesi yaklaşık %2'dir ve bu durum, kış salkımının istikrarının
korunmasına olumsuz etki yapar. Orta Rusya arılarıyla karşılaştırıldığında,
Nosema ve yavru çürüklüğüne karşı çok daha duyarlıdır ve ana arıların yumurta
üretimi belirgin şekilde daha düşüktür. Nadiren, günde 1700 yumurtaya
Kolonilerin bahar gelişimi, Orta Rusya arılarından çok daha erken başlar ve daha
erken biter. Özellikle Megrel ve Abhaz popülasyonları arasında, bal akımı
durumunda yavru yetiştirmenin sınırlandırılmasına yönelik kuvvetli bir eğilim
vardır. Doğal oğul verme eğilimi, Orta Rus ırkından en az 3-4 kat daha
zayıftır. Oğula yönlenme durumda, bal akımından faydalanma, yavru
yetiştirme ve petek inşa etme çalışmalarının yoğunluğunu azaltır. Besin
Yağma eğilimi, çok fazla belirgindir. Gri Dağ Kafkas arısı, yoğun
uçuş aktivitesiyle karakterize edilir: sabah erkenden, akşam geç saatlerine
kadar ve elverişsiz hava koşullarında uçarlar. Çalışma saatleri, oldukça
uzundur. Nispeten az bal akımı koşullarında, çok yüksek bal verimliliği
ile ayırt edilir. Bu tür bal akımında, zayıf bal akımında olduğu gibi, zirai
ballı bitkilerden Orta Rusya arılarına göre, çok daha fazla bal
toplanıyor. Bununla birlikte, ıhlamur veya karabuğdaydan elde edilen güçlü
hasat koşulları altında, Orta Rus arılarından daha zayıftırlar. Gri Kafkas
dağ arılarının, çok çiçekli nektar akımını, tek çiçekli nektar akımından daha
iyi değerlendirdiğine dair tespitler vardır. Orta Rusya arılarından, çok
daha önce nektar kaynaklarının yerini tespit ederler ve bir kaynaktan diğerine
hızla geçiş yaparlar. Nektar akımı sırasında, Orta Rus arılarının aksine, bal önce kuluçkalığa, sonra da ballığa yerleştirilir. Bal kapakları ıslak,
üzerinde sakin bir şekilde çalışmaya devam ederler. Bu arıların olumsuz
işaretlerinden biri de, bitişik çerçeveleri balmumu köprüleriyle birbirine
bağlamasıdır ki bu özellik bal üretiminde istenmeyen bir durumdur. Ana
arıların sessizce değiştirilmesi ve birlikte yaşaması yönünde güçlü bir eğilim
vardır. Arı kovanındaki kolonilerin %70'inde sessiz ana değişimleri gözlemlenir. Ana arıları sessizce değiştirme yönündeki güçlü eğilim,
uygunsuz doğal koşullar nedeniyle diğer popülasyonlarla serbestçe çiftleşme
fırsatından mahrum kalmış olduklarıyla açıklanmaktadır. Uzun süre,
akrabalı çiftleşme yaşamışlardır. Ana arılar, ne kadar sık değişirse, ana
arılardan birinin akraba olmayan erkek arılarla çiftleşme olasılığı da o kadar
artar. Ana arı değişikliği, sadece kuluçka kusurlarının varlığında meydana
gelmez. Arılar, kuluçkanın yoğunluğunda bir azalma, yumurta üretiminde bir
azalma olduğunu hissediyorlar ve anayı bu nedenle değiştiriyor gibi
görünüyor. İşçi arıların yumurta tüpleri ne kadar azsa, oğul verme
eğilimleri de o kadar az belirgin olur. Hint arılarının tarlacı bireylerinde
30-35 yumurta tüpü bulunur, bunu Orta Rusya arıları ve Gri Kafkas dağ arıları
takip eder. Kovanlarında, Orta Rusya arısından çok daha fazla propolis
aynı zamanda kışın salkımında gıda tüketimi, tüm arı ırkları arasında
en düşük ırk olduğu unutulmamalıdır. Bağırsaklarda büyük miktarlarda
dışkı biriktirememek gibi bir zayıflığı vardır. Bu nedenle sık sık kış uçuşları
fazla) salkımda üzerlerine dışkılamaya neden olabilir. Dışkılamaya çıkamama ve üzerlerine pisleme, Nosema'ya yakalanma riskini iyice artırır.
Bu arının, iyi yönünün arıcılık açısından kötü yıllarda balda verimli olması, bu
arının kötü özelliğinin ise yağmacılık eğilimi olduğunu söyleyebiliriz. Ancak
aynı zamanda, kovanını hırsızlardan da iyi korurlar. Güçlü bir nektar
akımı sırasında, ana arının yumurta atmasını sınırlarlar. Bu arının tüm
arı ırkları arasında, nektar toplayabildiği bal bitkilerinin tür kompozisyonunun
en genişi olduğu söylenebilir. Getirilen nektarı yerleştirirken önce
kovanın kuluçka kısmını doldurması nedeniyle, aralıklı bal hasadı yapan
arıcılar için zorluklara neden olur. Arı nakilleri nedeniyle, taşınmaya iyi
Gri Kafkas dağ ırkının seçimi ve çoğaltılması geleneksel olarak Krasnopolyansk
deneysel arıcılık istasyonunun yetiştirme istasyonu tarafından
gerçekleştirilmektedir. Burada izole koşullarda, en değerli popülasyonlar
korunur, hatları korumak için seçim çalışmaları yapılır ve dış özelliklerin
analizi ile saflık kontrol edilir. Üreticinin potansiyel kapasitesi yılda
yaklaşık 100.000 ana arıdır. Aslında Krasnopolyansk tarım işletmesi, gri
dağ Kafkas cinsi arılar için, dünya çapında bir seçim merkezi olarak hizmet
Kitin renginde belirgin sarılık vardır. Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan'ın
tüm sarı arıları bu ırka aittir. Gövde rengi gri-sarıdır (karın
bölgesinde sarı halkalar).Bu cinsin işçi arılarının hortumunun uzunluğu 6,5 ila
6,9 mm arasında değişmektedir, üçüncü tergitin koşullu genişliği 4,7
mm'dir. Kübital indeks 1,8-2,0 dir. Bir günlük işçi arının ağırlığı 90 mg,
bakire ana arının ağırlığı 180 mg, verimli ana arının ağırlığı ise 200 mg'dır.
Sarı Kafkas arıları, yağmacılığa eğilimlidir. Bal koyu, yapışık
iklimlere adapte olmuşlardır. Özellikle sıcak yaz günlerine iyi dayanım gösterirler. Daha kuzey bölgelerde, kışı kötü geçirirler
ve hastalıklara karşı hassastırlar. Ana arıların doğurganlığı nispeten
düşüktür ve maksimum değeri, kural olarak günde 1.700 yumurtayı aşmaz.
Bir nektar kaynağından, diğerine kolayca geçiş yaparlar, kötü havalarda bile iyi
çalışırlar. Ilıman kışlara uyum sağladıkları için doğal ortamlarında +6 –
+8 C derecede sık sık kış uçuşları yaparlar, bu nedenle daha kuzey
bölgelerde iyi kışlayamazlar. Kışın bal tüketimi azdır. Polen ve propolisi fazla toplarlar ve stoklamayı
korunmuyor. Güçlü oğul isteği, çeşitli hastalıklara dirençsizlik, düşük
mum üretimi ve nosema’ya karşı dengesizlik ile ayırt edilirler. Bu arının
Bu arılar, savaş sonrası yıllarda Rusya'da arıcılığı yeniden canlandırmak için
yaygın olarak kullanıldı. Yerel arıların Sarı Kafkas arıları ile
melezlenmesinin izleri, bugün hala bulunabilir. Bu ırkın arıları,
Rusya'nın orta ve kuzey bölgelerinde saf haliyle bulunmaz ve yetiştirilmemektedir.
Ermenistan, İran ve komşu bölgelerde yayılmıştır. İran sarı arısı, kendine zarar vermeden uzun bir kışa dayanamaz. Bu nedenle, Rusya'da yalnızca sıcak bir iklime ve nispeten kısa kışlara sahip merkezi bölgelerde popülerdir. Gürcistan, İran, Irak, Azerbaycan, Abhazya, Ermenistan ve diğer dağlık ülkelerin arı kovanlarında sıklıkla bulunur.
İlkbaharın başlarında isteksizce kovanı terk eder, ancak 10 derece ve biraz daha düşük sıcaklıklarda çalışmaya devam edebilir. Yüksek verimlilik göstermelerine rağmen, çalışmaya başlaması biraz zordur. Diğer popülasyonların aksine daha kaprisli ve talepkardır. Açık gri, sarımsı bir gövdeye sahipler ve işçi arıları 80 mg'ı geçmiyorlar.
Ana arı ve diğer tüm bireyler kovanı istilalardan korur. Oğul vermeye eğilimli değildir. Kışlama sırasında, popülasyon duyarlı olduğundan, zamanında beslemek ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesini periyodik olarak gerçekleştirmek gerekir. En yaygın hastalığı, bir koloniyi söndürebilen nosema'dır.
Azerbaycan ve çevresi anavatanı olarak değerlendirilebilir. Sıcaklık ve yüksek nemdeki ani değişiklikleri tolere eder. Kışın kısa süreli -25 C soğuklarda canlı kalabilirler. Özellikler açısından Gri
Gövde tekdüze bir gri renge sahiptir ve dilin ortalama uzunluğu 6,8 mm'dir. Sıklıkla 7-7,1 mm'ye ulaşabilir. Bu ekotipin, ana arının üretkenliği nedeniyle diğerlerinden önemli bir farkı vardır. Günde 1.700 veya daha fazla yumurta üretme kapasitesine sahiptir.
Tablo; garden.wikireading.ru web sitesinden alınmış ve türkçeleştirilmiştir.
Tabloyu daha okunaklı hale getirmek için, üstüne mouse ile tıklayınız.
Resim: Vecdi Küçükyılmaz'dan alınmıştır. TKV Arıcılık dergisi sayfa 18. Resmi daha büyük görmek için üzerine mouse ile tıklayınız.
Resim: Vecdi Küçükyılmaz'dan alınmıştır. TKV Arıcılık dergisi sayfa 19. Resmi daha büyük görmek için üzerine mouse ile tıklayınız.
Resim: Vecdi Küçükyılmaz'dan alınmıştır. TKV Arıcılık dergisi sayfa 21. Resmi daha büyük görmek için üzerine mouse ile tıklayınız.
Resim: Vecdi Küçükyılmaz'dan alınmıştır. TKV Arıcılık dergisi sayfa 22. Resmi daha büyük görmek için üzerine mouse ile tıklayınız.
Kaynak: Pendore Blogu — çeviri/derleme. Hakan Bozkurt